काठमाडौं। हप्तान्तमा पाकिस्तानको इस्लामावादमा भएको अमेरिका र इरानबीचको शान्ति वार्ता असफल भएपछि खाडी क्षेत्रमा तनाव चरम सीमामा पुगेको छ। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले होर्मुज जलडमरूमा इरानी बन्दरगाहहरू लक्षित गर्दै ‘नाकाबन्दी’ गर्ने घोषणा गरेसँगै सोमबार विश्व बजारमा कच्चा तेलको मूल्यमा करिब ९ प्रतिशतको वृद्धि भएको छ।
सोमबार बिहानको कारोबारमा अन्तर्राष्ट्रिय बेन्चमार्क ब्रेन्ट क्रुडको मूल्य ८.६ प्रतिशतले बढेर प्रति ब्यारेल १०३.१६ अमेरिकी डलर पुगेको छ। त्यसैगरी, अमेरिकी वेस्ट टेक्सास इन्टरमिडिएटको मूल्य पनि बढेर प्रति ब्यारेल १०४ डलरको आसपास पुगेको छ। इरान र अमेरिकाबीचको दुई हप्ते अस्थायी युद्धविराम भंग भएपछि लगानीकर्ताहरूमा आपूर्ति अभाव हुने डरले मूल्य एकाएक आकाशिएको हो।
इस्लामावादमा भएको उच्चस्तरीय वार्तामा कुनै सहमति हुन नसकेपछि राष्ट्रपति ट्रम्पले सामाजिक सञ्जालमार्फत अमेरिकी नौसेनालाई होर्मुज जलडमरूमा इरानी बन्दरगाहबाट हुने सबै आवतजावत रोक्न निर्देशन दिएका छन्। अमेरिकी सेन्ट्रल कमाण्डका अनुसार यो नाकाबन्दी सोमबार बिहानैदेखि लागू भएको छ। यद्यपि, गैर-इरानी बन्दरगाहका व्यापारिक जहाजहरूलाई भने मार्ग प्रशस्त गरिने बताइएको छ।
इरानको रिभोलुसनरी गार्ड्सले अमेरिकी कदमको कडा प्रतिवाद गर्ने चेतावनी दिएको छ। इरानले होर्मुज जलडमरूलाई पूर्ण रूपमा बन्द गरिदिने धम्की दिएको छ, जुन मार्गबाट विश्वको कुल खपत हुने तेलको झण्डै २० प्रतिशत ढुवानी हुने गर्दछ। यदि यो जलमार्ग पूर्ण रूपमा ठप्प भएमा विश्व अर्थतन्त्रमै ठूलो मन्दी आउन सक्ने अर्थशास्त्रीहरूले चेतावनी दिएका छन्।
तेलको मूल्य वृद्धिसँगै एसियाली र युरोपेली सेयर बजारमा गिरावट आएको छ। तेलको भाउ बढ्दा ढुवानी खर्च महँगो हुने र यसले विश्वभर महँगी थप बढाउने निश्चित छ। नेपाल जस्ता आयातमा निर्भर देशहरूका लागि यो खबर झन् चिन्ताजनक छ, किनकि अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा हुने मूल्य वृद्धिले स्थानीय बजारमा पेट्रोल, डिजेल र खाना पकाउने ग्यासको मूल्यमा प्रत्यक्ष असर पार्नेछ।
