भारतको मध्य प्रदेश राज्यको छिन्दवाडा जिल्लामा खोकीको सिरप सेवनपछि ११ बालबालिकाको मृत्यु भएको घटनाले देशैभर त्रास फैलाएको छ। उक्त घटनापछि प्रहरीले सरकारी चिकित्सक, औषधि उत्पादक कम्पनीका सञ्चालक र अन्य जिम्मेवार व्यक्तिहरूमाथि आपराधिक मुद्दा दर्ता गरी अनुसन्धान सुरु गरेको छ।
जिल्ला प्रशासनका अनुसार मृत्यु भएका बालबालिकामध्ये १० जना परासिया ब्लकका बासिन्दा हुन्, जहाँ सरकारी बाल रोग विशेषज्ञ डा. प्रवीण सोनी कार्यरत थिए। खोकी, ज्वरो र सामान्य रुघाखोकीका लक्षण देखिएका पाँच वर्षमुनिका बालबालिकालाई उनले ‘कोल्ड्रिफ’ नामक कफ सिरप दिएका थिए। तर, केही दिनमै ती बालबालिकामा अनुहार सुन्निने, पिसाब रोकिने र बान्ता हुने लक्षण देखा परेपछि उनीहरूको अवस्था गम्भीर बन्यो।
अनुसन्धान अनुसार धेरै बालबालिकाको मृगौला फेल भएको पुष्टि गरिएको छ। तीमध्ये धेरैजना उपचारका लागि नागपुर रेफर गरिएको थियो, तर अधिकांशले त्यहाँ ज्यान गुमाए। पहिलो मृत्यु सेप्टेम्बर ४ मा चार वर्षीय शिवम राठौरको भएको थियो भने अन्तिम मृत्यु अक्टोबर ४ मा दुई वर्षीया योगिता ठाकरेको भएको हो।
बीबीसीले प्राप्त गरेको एफआईआर प्रतिवेदन अनुसार, प्रयोग गरिएको कोल्ड्रिफ कफ सिरप तमिलनाडुस्थित श्रीसन फार्मास्युटिकल्स कम्पनीद्वारा उत्पादित थियो। परीक्षणमा उक्त सिरपमा डाइथिलिन ग्लाइकोल नामक विषाक्त रसायन ४८.६ प्रतिशत तौल/आयुमका दरले मिसिएको पाइएको छ — जुन सामान्यतया शीतलकमा प्रयोग हुने अत्यन्त खतरनाक रसायन हो।
डाक्टर हर्षिता शर्माले बीबीसीसँग भनिन्, “डाइथिलिन ग्लाइकोल र इथाइलिन ग्लाइकोल अत्यन्तै विषालु रसायन हुन्। यी पदार्थले मृगौला फेल गराउँछन् र साना बालबालिकामा घातक प्रभाव पार्छन्।” अनुसन्धानमा देखाइएको छ कि यो औषधि विषाक्त भएको थाहा हुँदाहुँदै पनि बजारमा बिक्री गरिएको थियो।
बालबालिकाको मृत्युपछि मध्य प्रदेश सरकारले तमिलनाडु सरकारलाई पत्र लेख्दै सम्बन्धित कम्पनीमाथि कडा अनुसन्धानको माग गरेको थियो। त्यसपछि तमिलनाडुको औषधि नियन्त्रण विभागले पनि सिरप दूषित भएको पुष्टि गरेको छ।
अहिले प्रहरीले सरकारी चिकित्सक डा. प्रवीण सोनी, श्रीसन फार्मास्युटिकल्सका सञ्चालकहरू र अन्य जिम्मेवार व्यक्तिहरूमाथि आपराधिक लापरबाही, गैरकानूनी औषधि बिक्री र हत्या सरहको अभियोगमा मुद्दा दर्ता गरेको छ। यस घटनाले भारतमा औषधि नियमन प्रणाली र बाल स्वास्थ्य सुरक्षामाथि गम्भीर प्रश्न उठाएको छ।
स्वास्थ्य विज्ञहरूका अनुसार यो घटना केवल लापरबाही होइन, प्रणालीगत विफलताको परिणाम हो — जसले हजारौँ परिवारको विश्वास हल्लाएको छ। बालबालिकाको जीवन लिने यस्तो दुर्घटनाबाट सरकारले गम्भीर पाठ सिक्नुपर्ने चेतावनी उनीहरूले दिएका छन्।
