काठमाडौं, १६ साउन। हिजो दिउँसोदेखि साँझ ४ बजेसम्मको छोटो अवधिमा स्पेनको भू भाग भए पनि मुख्य भूमिबाट अलग रहेको ‘सेउटा’ सहरको स्वरूप नै बदलियो ।
शान्त सडकहरू खाली खुट्टा हिँड्ने युवाहरूले भरिए, सार्वजनिक पार्कका शीतल छायाँहरू मानिसहरू सुत्ने विशाल खुला ठाउँमा परिणत भए र कुनै बेला छाता र बिकिनीले सजिएका समुद्री तटहरू पानीमा शीतलता खोज्ने आप्रवासीहरूको भीडले भरिए। सेउटा अब उस्तै सहर रहेन।
एकै दिनमा हजारौं आप्रवासीहरूले मोरक्कोबाट खुला समुद्रमा पौडी खेलेर वा स्पेनको सीमा छुट्याउने ‘ब्रेकवाटर’ अर्थात समुद्री छाल रोक्ने संरचनाको छेउबाट बाटो बनाएर प्रवेश गरे। मानिसहरूको यो अचानकको ओइरोले सहरलाई अस्तव्यस्त बनाइदियो र गर्मीयामको मेला सुरु हुनुभन्दा दुई दिनअघि नै व्यवस्थापनको गम्भीर चुनौती खडा गरिदियो।
ट्याक्सी चालकहरूले यसलाई ‘आक्रमण’ भनेका छन भने गैरसरकारी संस्थाहरूले यसलाई ‘मानवीय संकट’ को संज्ञा दिएका छन् र स्थितिलाई सम्हाल्नुपर्ने स्थानीय राजनीतिज्ञहरूले यसलाई ‘राष्ट्रिय आपतकाल’ भनेका छन । तर, ती सबैको भनाइमा सत्यता थियो।
करिब ८४ हजार बासिन्दा भएको यो सहर, जसको नेतृत्व कन्जरभेटिभ पपुलर पार्टीका मेयर जुआन जेसस भिभासले गरिरहेका छन्, आप्रवासीहरूको आगमनसँग अभ्यस्त छ। अर्को यस्तै सहर ‘मेलिला’ झैँ यसले पनि मोरक्कोसँग सीमा साझा गर्छ। तर, बिहीबार र शुक्रवार जे जे भयो, त्यो यति असाधारण थियो कि त्यहाँका बासिन्दाहरू टेलिभिजनको पर्दाबाट नजर हटाउनै सकेनन्।
स्पेनको सर्वोच्च अदालतले यसै महिना गरेको एक फैसला पछि आप्रवासीहरूको यो ठूलो आगमन देखिएको हो । उक्त फैसलामा सेउटा वा अर्को स्पेनी भूभाग ‘मेलिला’ पुग्ने प्रयास गर्दा समुद्रमै रोकिएका आप्रवासीहरूलाई तत्काल मोरक्को फिर्ता पठाउन नमिल्ने उल्लेख गरे पछि आप्रावासीको भीड स्पेनिश भुमीमा देखिएको बिबिसीले जनाएको छ।
हजारौं मानिसहरू, मानौं कुनै फुटबल रंगशालाका दर्शकहरू खुसीयाली मनाउन मैदानमा ओर्लिएका हुन्, समुद्री पानीले निथ्रुक्क भिजेको अवस्थामा तटमा आइपुगेका थिए र स्पेनको पक्षमा नाराबाजी तथा हर्षोल्लास गर्न थालेका थिए। त्यसपछि उनीहरू जताततै छरिए। ट्राफिकको वास्ता नगरी सडकमा हतारिँदै हिँडे, खोल्सा नालाहरू चढे, हिँड्दा हिँड्दै चप्पलहरू गुमाए, एक अर्कालाई अँगालो हाले र स्पेनको भूमिमा पाइला टेक्दा भेटिएको पहिलो सडकको सतहलाई चुम्बनसमेत गरेका थिए । सीमामा तैनाथ स्पेनिस सिभिल गार्डका अधिकारीहरूसँग मानिसहरूको त्यो विशाल भेललाई अघि बढ्न दिँदै बाटो छोडिदिनु बाहेक अर्को विकल्प थिएन।
भीडमा धेरैजसो युवायुवतीहरू थिए, तर बालबालिका सहितका परिवारहरू पनि थिए, उनीहरू सबै सीमा पार गर्न अनुकूल परिस्थितिको फाइदा उठाइरहेका थिए। समुद्रबाट कम्तीमा ३४ वटा शवहरू फेला पर्नुले यस घटनाको कहालीलाग्दो पक्ष उजागर गरेको छ ।
मानिसहरूको ठूलो ओइरो लाग्नु अघि बिहानीको समय हालैका दिनहरूमा देखिएको सामान्य क्रम अनुसार नै बितिरहेको थियो। एक्ला युवाहरू वा साना समूहहरू हावा भरिएका ट्युबको सहाराले पौडिँदै वा तैरँदै समुद्र तटमा आइपुग्थे र बिस्तारै उनीहरूको संख्या सयौंमा पुग्यो। जब उनीहरू किनार नजिक आइपुगे, पानीमा देखिएका टाढाका टाउकोहरू स्पष्ट हुँदै गए र अन्ततः उनीहरू बालुवामा पाइला टेके, जहाँ ‘सिभिल गार्ड’का अधिकारीहरू पर्खिरहेका थिए।
‘मोरोक्को होइन, मोरोक्को होइन, कृपया,’ उनीहरूले अधिकारीहरूसँग बिन्ती गरे। जवाफमा ‘मोरोक्को होइन, चिन्ता नगर। मोरोक्कोसँग कुनै सरोकार छैन। भित्र आऊ, आऊ,’ अधिकारीहरूले पनि जवाफ दिए।
तर धेरैजसोले यस्तो अवस्था पहिले पनि भोगेका थिए र उनीहरूलाई यसअघि फिर्ता पठाइएको थियो। प्रहरीको पोसाक देख्ने बित्तिकै उनीहरू भाग्न खोजेको पनि थिए । कतिपयले फुटबल खेलमा देखिने जस्तो नाटक गरे, अत्यधिक थकानको बहाना गर्दै बालुवामा ढल्ने वा बिन्तीभाउ गर्दै घुँडा टेक्ने काम पनि गरेका थिए । ‘काम, काम। न बुबा, न आमा,’ उनीहरू रुँदै भन्थे।
अधिकारीहरूले मानवीय भावना जगाउँदै उनीहरूलाई आश्वस्त पार्ने प्रयास गरे कि डराउनुपर्ने कुनै कारण छैन। तर उनीहरूको कुरा बुझाउन त्यहाँ दोभाषेहरू भने थिएनन्। केही स्वयंसेवकहरू अनुवाद गर्न मद्दत गर्न अघि सरे र भर्खरै आइ पुगेकाहरूलाई पानी तथा स्यान्डविच पनि उपलब्ध गराए। पूर्वी हावाको धमिलो कुहिरो, जसलाई सेउटामा स्थानीय रूपमा तारो भनिन्छ, बीच घाम उदाउँदै थियो।
किनारामा पुग्ने बित्तिकै उनीहरूले जलिरोधक प्लास्टिकका थैलीहरूबाट आफ्ना मोबाइल फोनहरू निकाले, ती थैलीहरूले समुद्र पार गर्दा फोनलाई सुख्खा राखेका थिए। धेरैजसोले आफ्ना परिवारबाट योजना लुकाएका थिए र मध्यरातमा ट्युबमा चढेर घण्टौं बिताएको बारे केही बताएका थिएनन्। जब उनीहरूले अन्ततः घरमा फोन गरेर आफू सुरक्षित पुगेको र ‘भगवानले साथ दिएको’ जानकारी दिएका थिए तब आश्चर्यचकित आफन्तहरूले आँसु झार्दै त्यो खबर सुनेका थिए ।
सबैभन्दा निडर र पक्कै पनि सबैभन्दा खुसी देखिनेहरूमध्ये एक थिए १२ वर्षीय हम्सा स्लिमान, जो ताराजल समुद्र तटमा आइपुगेका थिए। उनी नाबालिग हुन् कि होइनन् भनेर सोध्नुपर्ने आवश्यकता नै थिएन। उसले आफूसँगै यात्रा गरेका साथीहरूलाई अँगालो हाल्यो र आफ्ना बुबालाई फोन गर्यो, बुबालाई उसको यो यात्राबारे केही पनि थाहा थिएन। फोनको स्क्रिनमा बुबा रोइरहेका देखिन्थे।
चिसोले अझै पनि थरथर काँप्दै उसले अरबी भाषा बोल्ने जो कोहीलाई आफू कहिले स्पेनको मुख्य भूभागसम्म जान पाउँछु भनेर सोध्यो। उसले बतायो कि ऊ स्पेन पुगेर आफ्नी आमालाई सहयोग गर्न आएको हो। त्यसपछि फेरि अँगालो मार्ने क्रम चल्यो।
‘आउँदै गरेका ती युवाहरूलाई हेर्नुहोस्। कुनै देशले आफ्ना युवाहरूलाई यसरी लखेट्नु कति लज्जास्पद कुरा हो,’ समुद्र तटमाथि रहेको बार्दलीबाट एक व्यक्तिले चिच्याउँदै भने। उनले तल आउँदै गरेका मानिसहरूले आफ्ना मोबाइल फोनमा लागेको समुद्री पानी पुछ्न सकून् भनेर आफ्नो सुक्खा टी सर्ट तल फ्याँकि दिए।
हादिया १६ वर्षकी भइन्। उनी पानीबाट बाहिर निस्किँदा कानका बाली र सुनको सिक्री लगाएकी थिइन् भने आँखाको मस्कारा बगेर अनुहारमा लतपतिएको थियो । मानौं उनी कुनै पार्टीबाट घर फर्किँदै थिइन्। उनले ‘इनर ट्युब’ अर्थात टायरको भित्री भागको सहारामा पौडिँदै तीन घण्टा बिताइन् तर उनको स्वास्थ्य अवस्था राम्रो छ। उनी फुटबल खेल्छिन् र स्पेनमा पनि यसलाई निरन्तरता दिन चाहन्छिन्।
‘मैले मेरी आमालाई राति साथीसँग टहल्न निस्केको भनेकी थिएँ,’ उनी थरथर काँप्दै भन्छिन्। अहिले उनी फोन खोज्दै छिन् ताकि आमालाई खबर गर्न सकून् कि उनी आज रातिको खाना खान घर फर्किने छैनन् अर्थात् उनकी छोरी अब फर्किने छैनन्।
यी बालबालिकाहरूलाई कसरी मद्दत गर्ने भन्नेबारे अन्योलमा परेका अधिकारीहरू असहाय महसुस गर्छन्, जबकि सरसफाइ टोलीहरू भने किनारभरि छरिएका ‘इनर ट्युब’ र ‘फ्लिपर’ अर्थात पौडी खेल्दा खुट्टामा लगाइने साधन हटाउन संघर्ष गरिरहेका छन्।
सेउटामा अरबी भाषा बोल्ने हजारौं युवाहरू छन्, जसले भर्खरै आइपुगेकाहरूसँग सजिलै कुराकानी गर्छन्। स्पेनी समाजका लागि उनीहरू केवल बालबालिका हुन् । तर, स्पेनको झण्डा ओढेर फासिस्ट नारा लगाउँदै र प्रधानमन्त्री पेड्रो सान्चेजकी आमालाई गाली गर्दै सहरको मुख्य सडकमा जुलूस निकाल्ने करिब सय जना मानिसहरूलाई यसले कुनै असर गर्दैन। प्रहरीले प्रदर्शनकारीहरूमाथि निगरानी बढाउँछ।
यसैबीच, अस्थायी आप्रवासी केन्द्रमा समय बित्दै जाँदा हाँसो ठट्टा बिस्तारै मत्थर हुँदै जान्छ। युवा आप्रवासीहरूमा थकानका लक्षणहरू देखिन थाल्छन्। उनीहरू छहारी खोज्दै झरेका पातहरू माथि पल्टिन्छन्, सडकको छेउमै निदाउँछन्, शरीर सफा गर्छन् र आफ्ना खुट्टाका घाउहरू देखाउँछन्।
कोही भन्छन् कि मोरक्कोका सुरक्षाकर्मीहरूले उनीहरूलाई कुटपिट गरे तर अरू केही भन्छन् कि स्पेनी अधिकारीहरूको सहयोगमा चट्टानी तटबन्ध चढ्ने क्रममा ती चोटहरू लागेका हुन्।
