काठमाडौँ – आयुर्वेदमा पनि उचित पाचनको महत्त्वलाई जोड दिइएको छ। पाचन शक्तिलाई अग्नि भनिन्छ र खाना राम्ररी पचाउन नसक्दा अपच हुन सक्छ। पाचन भनेको शरीरको कामका लागि खाएको खानाबाट शरीरले ऊर्जा प्राप्त गर्ने प्रक्रिया हो। यो जीवनको आधार हो।
जब पाचन बाधित हुन्छ, यसले शरीरको कार्यहरू असंतुलन गर्दछ। आयुर्वेदमा पनि उचित पाचनको महत्त्वलाई जोड दिइएको छ। पाचन शक्तिलाई अग्नि भनिन्छ र खाना राम्ररी पचाउन नसक्दा अपच हुन सक्छ। रोगको विकासमा आँपको भूमिका निकै महत्वपूर्ण हुन्छ । जाडो मौसममा सही पाचनका लागि प्रभावकारी रणनीतिहरू समावेश गर्नुपर्छ।
उचित पाचनको लागी आयुर्वेदिक रणनीतिहरु
अङ्ग्रेजी पोर्टल ‘ओन्ली माइ हेल्थ’ मा प्रकाशित समाचार अनुसार आयुर्वेदका माध्यमबाट पाचनशक्ति सुधार्ने केही सजिलो उपायहरु सुझाएका छन् ।
हल्का खाना खानुहोस्
हल्का खाना पचाउन सजिलो हुन्छ। कुनै खास प्रकारको खाना पचाउन लाग्ने समयको आधारमा हामीले खाने खानालाई पाचनका लागि भारी वा हल्का भनी वर्गीकरण गर्न सकिन्छ। मासु, चिज, भुटेको खानेकुरा पचाउन भारी हुन्छ भने फलफूल, तरकारी, अन्न, दाल आदि पचाउन हलुका हुन्छ । भारी खानेकुराको अत्यधिक सेवनले अपच हुन सक्छ।
जब सम्म तपाईं भरिएको छैन तब सम्म नखानुहोस्
हाम्रो पेट एक लोचदार बेलुन जस्तै हो, यो हामीले नियमित रूपमा खाने खाना अनुसार विस्तार गर्न सक्छ। त्यसकारण, पूर्णताको अनुभूति सधैं हामीले बाँच्नको लागि कति खानुपर्छ भन्ने सङ्केत नहुन सक्छ। यो एक बानी मात्र हुन सक्छ। त्यसपछि, पेटमा, राम्रो पाचनका लागि खाना मन्थन गरिन्छ। अतिरिक्त ठाउँ नहुँदा यो सम्भव छैन।
खाना राम्रोसँग मिलाउन, तरल र हावाको लागि पर्याप्त ठाउँ हुनुपर्छ। आयुर्वेदका अनुसार पेटलाई चार भागमा विभाजन गर्ने हो भने यीमध्ये दुई भाग मात्रै ठोस खानाले भरिनुपर्छ । अर्को भाग तरल पदार्थको लागि हो र अन्तिम भाग उचित पाचनका लागि खाली छोड्नु पर्छ।
सहि समयमा खाने
शरीर एक बानी चक्र मा काम गर्दछ जुन एक उचित समय तालिका अनुसरण गर्दछ। यस कारणले गर्दा शरीरलाई दिनहुँ कुनै खास समयमा भोक लाग्ने, निद्रा लाग्ने आदि महसुस हुन्छ । यसलाई जैविक घडी वा सर्काडियन रिदम भनिन्छ। यसरी जब शरीरको लागि खाना खाने समय हुन्छ, पाचन प्रणालीले पाचन रस उत्पादन गर्छ र खाना आइपुग्छ। त्यसैले त्यसबेला खाना नखाँदा पाचन सम्बन्धी समस्या हुन्छ ।
