काठमाडाैं, १६ भदाै । आज मंगलचौथी, बिघ्नकर्ता गणेशको पुजाआजा गरि मनाइदैँछ । नेपाली हिन्दू परम्परामा मंगलचौथी (मङ्गल चतुर्थी) व्रतको विशेष धार्मिक तथा सांस्कृतिक महत्त्व रहेको छ। मङ्गलवार परेको शुक्ल पक्षको चतुर्थी तिथिलाई ‘मङ्गलचौथी’ वा ‘अङ्गारकी चतुर्थी’ भनिन्छ। यो दिन विघ्नहर्ता भगवान् श्री गणेशको विशेष पूजा-अर्चना र व्रत बसिन्छ।
पौराणिक कथाअनुसार भूमिपुत्र ‘भौम’ (मङ्गल ग्रह) ले भगवान् गणेशलाई प्रसन्न तुल्याउन उग्र तपस्या गरेका थिए। भौमको कठोर तपस्याबाट प्रसन्न भई श्री गणेश प्रकट भएर वरदान माग्न भने। तबस भौमले गणेशसँग दुईवटा वरदान मागेका थिए । पहिलाे, मलाई स्वर्गलोकमा स्थान प्राप्त होस् र म अमृत पान गर्न पाऊँ र दाेस्राे, मेरो नाम (मङ्गल) सँग जोडिएको चतुर्थी तिथि संसारमा सधैँ पूजनीय र पवित्र रहोस्। गणेशजीले भौमको इच्छा पूरा गर्दै “मङ्गलवार पर्ने शुक्ल पक्षको चतुर्थी तिथि ‘अङ्गारकी/मङ्गलचौथी’ नामले प्रसिद्ध हुनेछ र यस दिन जसले मेरो व्रत बसेर तिम्रो र मेरो पूजा गर्नेछ, उसका सम्पूर्ण मनोकाङ्क्षाहरू पूरा हुनेछन्” भनी वरदान दिएका थिए। सोही पौराणिक कथाका आधारमा मङ्गलचौथीको परम्परा चलेको हो।
धार्मिक मान्यता र महत्त्व
विघ्ननाश र सफलता: श्री गणेशलाई विघ्नहर्ता तथा सिद्धिदाता मानिन्छ। मङ्गलचौथीका दिन व्रत बसी गणेशको पूजा गर्नाले जीवनका सम्पूर्ण बाधा-अड्चनहरू हट्ने, कार्यमा सफलता मिल्ने र सुख-शान्ति प्राप्त हुने विश्वास गरिन्छ।
मङ्गल दोषको निवारण: मङ्गलवार भूमिपुत्र मङ्गल ग्रहको दिन मानिन्छ। ज्योतिषशास्त्र अनुसार कुण्डलीमा मङ्गल दोष भएका व्यक्तिहरूले यस दिन व्रत बस्दा मङ्गल ग्रहको प्रतिकूल प्रभाव शान्त हुन्छ।
पुत्र तथा सन्तान प्राप्ति: सन्तान सुखको कामना गर्ने दम्पतीहरूका लागि यो व्रत विशेष फलदायी मानिन्छ।
व्रत तथा पूजा विधि
नित्यकर्म र सङ्कल्प: बिहानै सूर्योदयअघि उठेर स्नान गरी रातो वस्त्र धारण गर्ने र गणेशजीको ध्यान गर्दै व्रतको सङ्कल्प लिने।
पूजा सामग्री: पूजामा रातो फूल (विशेष गरी रातो गुलाब वा सिन्दूरे फूल), दुबो (गणेशजीलाई अत्यन्त प्रिय), चन्दन, सिन्दूर, फलफूल र लड्डु वा मोदक चढाउने।
मन्त्र जप: पूजा गर्दा ॐ गं गणपतये नमः वा ॐ सिद्धिविनायकाय नमः मन्त्रको यथाशक्य जप गर्ने।
कथा श्रवण: मङ्गलचौथीको व्रत कथा सुन्ने वा पाठ गर्ने।
अर्घ्य अर्पण: साँझमा चन्द्रमाको दर्शन गरी अर्घ्य दिएपछि र गणेशजीको आरती गरेपछि मात्र फलहार वा सात्त्विक भोजन गरेर व्रत समापन गर्ने।
