काठमाडाैं, २० असाेज ।आज इन्दिरा एकादशी हिन्दू धर्ममा विशेष महत्त्व बोकेको एक पवित्र एकादशी व्रत हो। यो एकादशी असोज (आश्विन) महिनाको कृष्ण पक्षमा पर्छ, जुन समय सोह्र श्राद्ध (पितृ पक्ष) चलिरहेको हुन्छ।
पौराणिक कथा अनुसार सत्ययुगमा महिष्मती नगरका राजा इन्द्रसेन धर्मात्मा र विष्णुभक्त थिए। एक दिन महर्षि नारद उनको दरबारमा आएर खबर दिए कि राजाका पिता पूर्वजन्मको केही भूलका कारण यमलोकमा कष्ट भोगिरहेका छन्। नारद मुनिले राजा इन्द्रसेनलाई आफ्ना पिताको मुक्तिका लागि आश्विन कृष्ण पक्षको एकादशी (इन्दिरा एकादशी) को व्रत बसी त्यसको फल पितालाई अर्पण गर्न सुझाव दिए। राजा इन्द्रसेनले विधिपूर्वक यो व्रत सम्पन्न गरी पुण्य फल पितालाई समर्पित गरेपछि उनका पिता यमलोकबाट मुक्त भई स्वर्गलोक प्रस्थान गरेका थिए।
धार्मिक तथा आध्यात्मिक महत्त्व
पितृ उद्धार: सोह्र श्राद्धको अवधिमा पर्ने भएकाले यस एकादशीलाई पितृहरूको उद्धार गर्ने उत्तम दिन मानिन्छ।
पापबाट मुक्ति: मान्यता अनुसार यस दिन विधिपूर्वक व्रत बसी भगवान विष्णुको पूजा-आराधना गर्नाले मनुष्यका सम्पूर्ण पापहरू नष्ट हुन्छन्।
मोक्ष प्राप्ति: यदि परिवार वा वंशका कुनै पूर्वज (पितृ) आफ्नो दुष्कर्मका कारण यमलोक वा कष्टप्रद योनिमा परेका छन् भने, उनीहरूको नाममा विधिपूर्वक यो व्रत बसेर पुण्य दान गर्दा उनीहरूले यमलोकको यातनाबाट मुक्ति पाई वैकुण्ठ (मोक्ष) प्राप्त गर्छन्।
व्रत विधि
दशमीको दिन: दशमीका दिन सात्विक आहार ग्रहण गरिन्छ र शुद्धताको पालना गरिन्छ।
एकादशीको दिन: बिहानै स्नान गरी सफा वस्त्र धारण गरेर भगवान श्रीहरि विष्णुको पूजा-आराधना गरिन्छ। पितृहरूको स्मरण गर्दै उनीहरूको आत्माको शान्तिका लागि तर्पण वा श्राद्ध गरिन्छ। सम्भव भए निराहार वा फलाहार रहेर दिनभरि विष्णु मन्त्र (ॐ नमो भगवते वासुदेवाय) को जप र इन्दिरा एकादशीको कथा श्रवण वा पाठ गरिन्छ।
द्वादशीको दिन: बिहान स्नान-पूजापछि ब्राह्मण, गरिब वा योग्य व्यक्तिलाई दान-दक्षिणा दिएर व्रतको पारण (भोजन) गरिन्छ।
