काठमाडौं । मस्तिष्क हाम्रो शरीरको सबैभन्दा संवेदनशील र महत्त्वपूर्ण अंग हो। यसमा आउने सानो समस्या पनि शरीरका विभिन्न अंगको कार्यक्षमतामा गम्भीर असर पार्न सक्छ। त्यसैले शरीरले देखाउने असामान्य संकेतलाई सामान्य ठानेर बेवास्ता गर्नु जोखिमपूर्ण हुन सक्छ।
विशेषज्ञहरूका अनुसार ठूलो स्ट्रोक वा ब्रेन हेमरेज हुनुअघि शरीरले प्रायः केही चेतावनी संकेत दिन्छ। ती संकेत समयमै पहिचान गर्न सके ज्यान जोगाउन र दीर्घकालीन जटिलता कम गर्न मद्दत पुग्न सक्छ।
मिनी स्ट्रोक (टीआईए) हुन सक्छ ठूलो स्ट्रोकको पूर्वसंकेत
ठूलो स्ट्रोक आउनुअघि केही व्यक्तिमा ‘मिनी स्ट्रोक’ वा ट्रान्जियन्ट इस्केमिक अट्याक (टीआईए) देखिन सक्छ। मस्तिष्कमा केही समयका लागि रगत र अक्सिजनको आपूर्ति कम हुँदा यस्तो अवस्था उत्पन्न हुन्छ। यसका लक्षणहरू केही मिनेट वा केही घण्टामै हराउन सक्छन्, तर यसलाई सामान्य ठान्नु खतरनाक हुन सक्छ।
टीआईएका प्रमुख लक्षणहरू:
– अनुहारको एकापट्टि बाङ्गिनु वा कमजोरी महसुस हुनु
– हात वा खुट्टामा अचानक झमझमाहट वा शक्तिहीनता आउनु
– बोल्न गाह्रो हुनु वा स्पष्ट रूपमा शब्द उच्चारण गर्न नसक्नु
– हिँड्दा चक्कर लाग्नु वा सन्तुलन गुम्नु
– दृष्टि धमिलो हुनु वा देख्न समस्या हुनु
ब्रेन एन्युरिज्मका प्रारम्भिक संकेत
मस्तिष्कको नसा कमजोर भएर बेलुनजस्तै फुल्ने अवस्थालाई ब्रेन एन्युरिज्म भनिन्छ। यस्तो अवस्थामा केही चेतावनीमूलक लक्षण देखिन सक्छन्।
– एक्कासी अत्यधिक टाउको दुख्नु
– आँखाको वरिपरि दुखाइ हुनु
– दृष्टि धमिलो हुनु
– घाँटी अकडिनु
– वाकवाकी लाग्नु वा बान्ता हुनु
– आवाजमा परिवर्तन आउनु
– बोल्न गाह्रो हुनु
– व्यवहारमा अचानक असामान्य परिवर्तन देखिनु
यदि यस्ता लक्षण अचानक देखिए, दोहोरिए वा क्रमशः बढ्दै गए तुरुन्त स्वास्थ्य संस्थामा पुगेर चिकित्सकको परामर्श लिनु आवश्यक हुन्छ।
ब्रेन एन्युरिज्म भनेको के हो?
मस्तिष्कको रक्तनलीको भित्ता कमजोर भई बेलुनजस्तै फुल्ने अवस्थालाई ब्रेन एन्युरिज्म भनिन्छ। समयसँगै उक्त भागमा दबाब बढ्दै जाँदा नसा फुट्न सक्छ। नसा फुटेपछि मस्तिष्कभित्र रक्तस्राव हुन्छ, जसलाई ब्रेन हेमरेज भनिन्छ। यो अवस्था जीवनका लागि अत्यन्त जोखिमपूर्ण मानिन्छ।
जोखिम कसरी कम गर्ने?
स्ट्रोक वा ब्रेन हेमरेजलाई सबै अवस्थामा रोक्न सम्भव नहुन सक्छ। तर स्वस्थ जीवनशैली अपनाएर यसको जोखिम उल्लेखनीय रूपमा घटाउन सकिन्छ।
– रक्तचाप नियमित रूपमा नियन्त्रणमा राख्ने
– धूम्रपान र मदिरा सेवन नगर्ने
– दैनिक व्यायाम वा योग गर्ने
– ताजा फलफूल, हरियो सागसब्जी र सम्पूर्ण अन्नयुक्त सन्तुलित आहार खाने
– अत्यधिक चिल्लो, भुटेको र प्रशोधित खानेकुराको सेवन कम गर्ने
स्वास्थ्यमा देखिने यस्ता चेतावनी संकेतलाई समयमै पहिचान गरी चिकित्सकीय सल्लाह लिन सके स्ट्रोक र ब्रेन हेमरेजबाट हुने गम्भीर जटिलताको जोखिम धेरै हदसम्म कम गर्न सकिन्छ।
