काठमाडाैं, २१ असाेज । रूघाखोकी मुख्यतया भाइरसको सङ्क्रमणका कारणले लाग्छ। रूघाखोकी लाग्नुको सबैभन्दा मुख्य कारण राइनोभाइरस हो, जसले लगभग ३०% देखि ८०% सम्म रूघाखोकी गराउँछ। अन्य भाइरसहरूमा कोरोनाभाइरस, एडेनोभाइरस, र रेस्पिरेटरी सिन्सिटियल भाइरस जस्ता २०० भन्दा बढी प्रकारका भाइरसहरूका कारणले पनि रूघाखोकी लाग्न सक्छ।
सङ्क्रमित व्यक्तिले खोक्दा वा छिउ गर्दा हावामा साना-साना थोपाहरू (Aerosols) निस्कन्छन्। ती थोपाहरू श्वासप्रश्वासको माध्यमबाट स्वस्थ व्यक्तिको शरीरमा प्रवेश गर्दा रूघाखोकी सर्छ। सङ्क्रमित व्यक्तिले छोएको वस्तुहरू (जस्तै: ढोकाको ह्यान्डल, फोन, किबोर्ड, भाँडाकुँडा आदि) छोएर आफ्नो आँखा, नाक वा मुखमा हात लैजाँदा भाइरस शरीरभित्र प्रवेश गर्छ।
शरीरको इम्युनिटी पावर कमजोर भएमा भाइरसले सजिलै आक्रमण गर्न सक्छ। चिसो मौसम वा मौसम बदलिँदा भाइरसहरू बढी सक्रिय हुन्छन् र मानिसहरू घरभित्रै वा गुम्म ठाउँमा बस्दा भाइरस एकबाट अर्कोमा छिटो फैलिन्छ। सार्वजनिक ठाउँ, विद्यालय वा भिडभाड हुने स्थानमा यो सङ्क्रमण छिटो सर्छ। नियमित हात नधुने बानीले पनि यसको जोखिम बढाउँछ।
रूघाखोकी (सामान्य जुकाम र फ्लु) बाट बच्नका लागि शरीरको रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता बढाउनुका साथै व्यक्तिगत सरसफाइमा ध्यान दिनु आवश्यक हुन्छ। यसका लागि निम्न उपायहरू अपनाउन सकिन्छ:
हात सफा राख्ने: साबुन-पानीले कम्तीमा २० सेकेन्डसम्म निरन्तर हात धुने वा साफ गर्न ‘ह्यान्ड स्यानिटाइजर’ को प्रयोग गर्ने।
अनुहारमा हात नलैजाने: अनावश्यकरूपमा आँखा, नाक र मुखमा हात लैजानबाट बच्ने, किनकि भाइरस हातबाटै शरीरभित्र छिर्ने गर्छ।
सङ्क्रमित व्यक्तिबाट दुरी कायम गर्ने: रूघाखोकी लागेका व्यक्तिहरूबाट सम्भव भएसम्म निश्चित दुरी कायम राख्ने।
मास्कको प्रयोग गर्ने: भिडभाड वा सार्वजनिक ठाउँमा जाँदा मास्क लगाउने।
हात धुने वा छोप्ने बानी: खोक्दा वा छिउ गर्दा कुहिनो वा टिस्यु पेपरले नाक-मुख छोप्ने र टिस्युलाई तुरुन्तै डस्टबिनमा फाल्ने।
प्रशस्त तरल पदार्थ पिउने: मनतातो पानी, झोलिलो खानेकुरा, बेसार-पानी वा तुलसी/अदुवा हालेको चिया पिउनाले घाँटीलाई आराम मिल्छ र शरीर हाइड्रोरेट रहन्छ।
पौष्टिक आहार र पर्याप्त निद्रा: भिटामिन ‘सी’ युक्त फलफूल (अमिलो फल, कागती, सुन्तला आदि) र पोषिलो खाना खाने तथा दैनिक ७–८ घण्टा राम्रोसँग सुत्ने।
सरसफाइमा ध्यान दिने: घर वा कार्यालयमा धेरै प्रयोग हुने वस्तुहरू (मोबाइल, ढोकाको ह्यान्डल, किबोर्ड आदि) नियमित रूपमा सफा वा स्यानिटाइज गर्ने।
यदि सामान्य लक्षणबाहेक धेरै उच्च ज्वरो आउने, सास फेर्न गाह्रो हुने वा धेरै दिनसम्म निको नभएमा स्वास्थ्यकर्मी वा चिकित्सकसँग परामर्श लिनुपर्छ।
