काठमाडौं । रगतमा लिपिड अर्थात् बोसोयुक्त पदार्थको मात्रा अस्वाभाविक रूपमा बढ्नुलाई उच्च कोलेस्ट्रोल भनिन्छ। अस्वस्थकर खानपान, शारीरिक निष्क्रियता, धूम्रपान, मदिरा सेवन तथा मोटोपनाजस्ता कारणले कोलेस्ट्रोलको स्तर बढ्न सक्छ।
विशेषगरी खराब कोलेस्ट्रोल (एलडीएल) बढेर धमनीमा जम्मा हुँदा रक्तनली साँघुरो वा अवरुद्ध हुन सक्छ। यसले हृदयघात तथा मस्तिष्कघातको जोखिम बढाउन सक्छ। त्यसैले कोलेस्ट्रोललाई समयमै नियन्त्रणमा राख्नु आवश्यक हुन्छ।
उच्च कोलेस्ट्रोल हुँदा के खाने ?
कोलेस्ट्रोल नियन्त्रणका लागि म्याकरेल र साल्मनजस्ता ओमेगा–३ फ्याटी एसिडयुक्त माछा उपयोगी हुन सक्छन्। यस्ता माछामा प्रोटिन तथा अन्य पोषक तत्वसमेत पाइन्छ।
त्यस्तै, जैतुनको तेल, तोरीको तेल, ब्राउन राइस, होलग्रेन ब्रेड, होलह्विट पास्ता, बदाम, ओखर, विभिन्न गेडागुडी तथा बियाँ, ताजा फलफूल र हरिया तरकारीलाई आहारमा समावेश गर्न सकिन्छ।
कुन खानेकुरा कम गर्ने ?
उच्च कोलेस्ट्रोल भएका व्यक्तिले रातो मासु तथा बोसोयुक्त मासु, मख्खन, क्रिम, चिजकेक, बिस्कुट तथा कुकिजजस्ता स्याचुरेटेड र ट्रान्स फ्याट बढी भएका खानेकुराको सेवन कम गर्नुपर्छ।
नरिवल तथा पाम तेलको अत्यधिक प्रयोगबाट पनि बच्नु उचित हुन्छ। यस्ता खानेकुराको धेरै सेवनले खराब कोलेस्ट्रोल बढाउन सक्छ।
नियमित व्यायाम आवश्यक
कोलेस्ट्रोल नियन्त्रणका लागि नियमित शारीरिक गतिविधि महत्वपूर्ण हुन्छ। सामान्यतया हरेक हप्ता कम्तीमा १५० मिनेट मध्यम तीव्रताको व्यायाम वा ७५ मिनेट उच्च तीव्रताको व्यायाम गर्न सिफारिस गरिन्छ।
छिटो हिँड्ने, जगिङ गर्ने, पौडी खेल्ने तथा साइकल चलाउनेजस्ता गतिविधिलाई नियमित जीवनशैलीको हिस्सा बनाउन सकिन्छ।
धूम्रपान र मदिराबाट बचौँ
धूम्रपानले मुटु तथा रक्तनलीसम्बन्धी रोगको जोखिम बढाउँछ। त्यसैले कोलेस्ट्रोल नियन्त्रणसँगै धूम्रपान पूर्ण रूपमा त्याग्नु स्वास्थ्यका लागि लाभदायक हुन्छ।
त्यस्तै, मदिरा सेवन गर्ने बानी भए त्यसलाई कम गर्नु वा सम्भव भएसम्म त्याग्नु उचित हुन्छ।
उच्च कोलेस्ट्रोलको लक्षण हुँदैन
उच्च कोलेस्ट्रोलमा प्रायः कुनै स्पष्ट बाहिरी लक्षण देखिँदैन। त्यसैले नियमित स्वास्थ्य परीक्षणबाट मात्र यसको अवस्था थाहा पाउन सकिन्छ। रगतको लिपिड प्रोफाइल परीक्षणबाट कोलेस्ट्रोलको स्तर मापन गरिन्छ।
विशेषगरी उमेर बढ्दै गएका, मोटोपना भएका वा परिवारमा उच्च कोलेस्ट्रोल तथा मुटुसम्बन्धी रोगको इतिहास भएका व्यक्तिले चिकित्सकको सल्लाहअनुसार नियमित परीक्षण गराउनु उचित हुन्छ।
रगत परीक्षणबाट कोलेस्ट्रोल उच्च देखिएमा चिकित्सकको परामर्श लिनुपर्छ। खानपान, व्यायाम र जीवनशैलीमा आवश्यक परिवर्तन गर्नुका साथै चिकित्सकले औषधि सिफारिस गरेमा त्यसलाई पनि नियमित रूपमा सेवन गर्नुपर्छ।
