काठमाडौं । पछिल्लो समय ‘फ्याटी लिभर’ अर्थात् कलेजोमा बोसो जम्ने समस्या बढ्दै गएको छ। सुरुवाती अवस्थामा यसको स्पष्ट लक्षण नदेखिने भएकाले धेरैलाई आफूमा यस्तो समस्या रहेको थाहा नहुन सक्छ।
स्वास्थ्यसम्बन्धी विभिन्न रिपोर्टअनुसार धेरै मानिसमा अन्य कारणले स्वास्थ्य परीक्षण गर्दा मात्रै फ्याटी लिभर पत्ता लाग्ने गर्छ। यद्यपि केही अवस्थामा शरीरमा देखिने सामान्य परिवर्तनले पनि कलेजोमा समस्या हुनसक्ने संकेत दिन सक्छ।
फ्याटी लिभरलाई प्रायः ‘साइलेन्ट’ समस्या मानिन्छ। यसको सुरुवाती अवस्थामा थकान महसुस हुने तथा पेटको दायाँ माथिल्लो भागमा दुखाइ हुनेजस्ता लक्षण देखिन सक्छन्। तर यी लक्षणका आधारमा मात्रै फ्याटी लिभर भएको निष्कर्ष निकाल्न भने मिल्दैन।
मोटोपना, टाइप–२ मधुमेह, इन्सुलिन रेजिस्टेन्स, रगतमा ट्राइग्लिसराइडको मात्रा बढी हुनु र मेटाबोलिक सिन्ड्रोम भएका व्यक्तिमा फ्याटी लिभरको जोखिम बढी हुन सक्छ। अस्वस्थ खानपान, शारीरिक गतिविधिको कमी र उच्च कोलेस्ट्रोल पनि जोखिम बढाउने प्रमुख कारण हुन्।
कसरी पत्ता लगाउने ?
फ्याटी लिभरको अवस्था पत्ता लगाउन चिकित्सकले आवश्यकताअनुसार विभिन्न परीक्षण गर्न सक्छन्।
रक्त परीक्षण : एएलटी र एएसटीजस्ता कलेजोका इन्जाइमको स्तर जाँच गरिन्छ। यी इन्जाइमको मात्रा बढेको अवस्थामा कलेजोमा समस्या भएको संकेत मिल्न सक्छ।
पेटको अल्ट्रासाउन्ड : कलेजोमा बोसो जम्मा भएको अवस्था पहिचान गर्न अल्ट्रासाउन्ड उपयोगी हुन्छ। चिकित्सकले रक्त परीक्षणको नतिजा र अन्य अवस्थाका आधारमा यो परीक्षण गर्न सल्लाह दिन सक्छन्।
फाइब्रोस्क्यान : यसबाट कलेजोको कडापन, बोसोको मात्रा तथा फाइब्रोसिसको अवस्था मूल्यांकन गर्न सकिन्छ। कलेजोमा क्षति वा फाइब्रोसिसको आशंका भएमा चिकित्सकले यसको सल्लाह दिन सक्छन्।
एफआईबी–४ : व्यक्तिको उमेर तथा केही रक्त परीक्षणका नतिजाका आधारमा गणना गरिने यो सूचकले कलेजोमा फाइब्रोसिसको जोखिम मूल्यांकन गर्न मद्दत गर्छ।
फ्याटी लिभरको शंका लागेमा लक्षणका आधारमा आफैं निष्कर्ष निकाल्नुको सट्टा चिकित्सकसँग परामर्श गरी आवश्यक परीक्षण गराउनु उचित हुन्छ। विशेषगरी मोटोपना, मधुमेह, उच्च कोलेस्ट्रोल वा अन्य मेटाबोलिक समस्या भएका व्यक्तिले नियमित स्वास्थ्य परीक्षणमा ध्यान दिनुपर्छ।
