सञ्जय मिश्रा/ काठमाडौं, २२ असोज । दिग्गज भारतीय अभिनेता नाना पाटेकरको निधनपछि उनको करिब एक दशक पुरानो भाषण सामाजिक सञ्जालमा पुनः चर्चामा आएको छ। सन् २०१६ मा भारतको नेसनल इन्स्टिच्युट अफ टेक्नोलोजी (एनआईटी) अगरतलाको दीक्षान्त समारोहमा उनले दिएको भाषण अहिले सामाजिक सञ्जालमा भाइरल भइरहेको हो।
सन् २०१६ को नोभेम्बरमा एनआईटी अगरतलाको नवौं दीक्षान्त समारोहमा प्रमुख अतिथिका रूपमा सहभागी भएका पाटेकरले त्यहाँबाट युवा इन्जिनियरहरूलाई सफलता, इमानदारी र सामाजिक उत्तरदायित्वबारे महत्वपूर्ण सन्देश दिएका थिए।
दीक्षान्त समारोहमा विद्यार्थीहरूले डिग्री हासिल गरेर उत्सव मनाइरहेका बेला पाटेकरले डिग्रीलाई जीवनको अन्तिम उपलब्धि नभई नयाँ जिम्मेवारीको सुरुवातका रूपमा लिन आग्रह गरेका थिए।
उनले युवाहरूलाई करियर छनोट गर्दा केवल ठूलो तलब र आकर्षक प्याकेजलाई प्राथमिकता नदिन आग्रह गर्दै देश र समाजप्रतिको जिम्मेवारीलाई पनि उत्तिकै महत्व दिनुपर्ने बताएका थिए। उनको भाषणको सबैभन्दा चर्चित सन्देश थियो— ‘जिन्दगी यस्तो जिऔं कि आफूले आफैंलाई हेर्दा कहिल्यै लाज महसुस नहोस्।’
‘समाजबाट पाएको कुरा समाजलाई नै फर्काउनुपर्छ’
एनआईटीजस्ता सरकारी तथा प्रतिष्ठित संस्थामा अध्ययन गर्ने विद्यार्थीको शिक्षामा राज्य र आम नागरिकको करबाट संकलित रकमको समेत योगदान हुने स्मरण गराउँदै पाटेकरले अध्ययन पूरा गरेपछि समाजलाई केही फर्काउनुपर्ने बताएका थिए। उनले युवाहरूलाई सादगी र संयमित जीवनशैली अपनाउँदै आफ्नो ज्ञान, सीप र स्रोतलाई समाजका विपन्न तथा आवश्यकतामा रहेका मानिसको हितमा प्रयोग गर्न आग्रह गरेका थिए। उनको भनाइको सार थियो— शिक्षा र सफलता केवल व्यक्तिगत उन्नतिका लागि होइन, समाज परिवर्तनका लागि पनि प्रयोग हुनुपर्छ।
डिग्रीभन्दा कर्ममा विश्वास
पाटेकरको आफ्नै जीवन पनि संघर्ष र कर्मबाट पहिचान बनाएको उदाहरणका रूपमा प्रस्तुत गरिन्छ। उनले सर जे.जे. स्कुल अफ आर्टमा अध्ययन गरेपछि थिएटर हुँदै चलचित्र क्षेत्रमा प्रवेश गरेका थिए। सन् १९७८ मा ‘गमन’बाट फिल्मी यात्रा सुरु गरेका उनले गम्भीर अभिनयदेखि एक्सन र कमेडीसम्म विभिन्न भूमिकामा आफूलाई स्थापित गरे। चलचित्रबाहेक सामाजिक क्षेत्रमा पनि उनको सक्रियता रह्यो। भारतीय सेना तथा खडेरीबाट प्रभावित किसानका लागि उनले सहयोग र अभियानमा समेत सहभागिता जनाएका थिए।
एनआईटी अगरतलाका विद्यार्थीलाई सम्बोधन गर्दै उनले डिग्री वा जागिरमा मात्र सीमित नहुन आग्रह गरेका थिए। निरन्तर सिक्ने, आशावादी रहने र देशका वास्तविक समस्या समाधान गर्न आफ्नो ज्ञान तथा सिर्जनात्मकता प्रयोग गर्ने उनको सुझाव थियो।
निधनपछि झन् सान्दर्भिक बन्यो सन्देश
नाना पाटेकरको निधनको खबरसँगै उनको दशक पुरानो भाषण पुनः चर्चामा आउनुलाई केवल सामाजिक सञ्जालको संयोगका रूपमा मात्र हेर्न सकिँदैन। सफलता, पैसा र व्यक्तिगत उपलब्धिभन्दा माथि उठेर समाजप्रतिको दायित्व सम्झाउने उनका शब्द अहिलेको पुस्ताका लागि पनि उत्तिकै सान्दर्भिक देखिन्छन्।
विशेषगरी सार्वजनिक स्रोतबाट शिक्षा हासिल गर्ने युवाले आफ्नो ज्ञान र सीप समाजमा फर्काउनुपर्ने उनको सन्देशले शिक्षा र सामाजिक उत्तरदायित्वबीचको सम्बन्धलाई जोड दिन्छ। त्यसैले पाटेकरको पुरानो भाषण उनको अभिनय यात्राको सम्झना मात्र नभई ‘सफलता पाएपछि समाजलाई के फर्काउने?’ भन्ने प्रश्न उठाउने एउटा महत्वपूर्ण सन्देशका रूपमा अहिले पुनः चर्चामा आएको छ।
