काठमाडौँ । बच्चा जीवनमा कति स्वस्थ हुन्छ, उसको रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता कति बलियो हुन्छ, यो सबै आमाबाबुको हातमा छ। यदि कुनै बच्चा बाल्यावस्थामा धेरै बिरामी पर्छ वा मोटोपना भएको छ भने, यसको कारण उनीहरूको आमाबाबु हुन सक्छन् ।
बालबालिकालाई आमाबाबुले के खाने र कुन समयमा खाने भनेर सिकाउँछन्। तसर्थ, यदि राम्रो खानपानको बानी बालबालिकामा सिकाउने हो भने आमाबाबुले सुरुमा आफैँमा परिवर्तन गरेर सुरु गर्नुपर्छ। किनभने बच्चाले आफ्नो आमाबुवालाई हेरेर सबै कुरा सिक्छन् । यदि आमाबाबुले स्वस्थ खाना खाए भने, बच्चाहरूलाई पनि त्यही बानी पर्छ।
बच्चा जन्मेपछि आमाको दुध चाहिन्छ,
अहिले बच्चा जन्माएपछि बच्चाले स्तनपान नगरेको महिलाहरूको गुनासो छ । जबकि आमाले आफ्नो नवजात बच्चालाई कम्तीमा ६ महिनासम्म स्तनपान गराउनुपर्छ । बच्चाले स्तनपान गर्दैन किनभने आमालाई आफ्नो बच्चासँग कसरी सम्बन्ध स्थापित गर्ने भनेर भनिएको छैन।
बच्चाको जन्मपछि सुनौलो घडी आउँछ। यसमा बच्चालाई आमाको छातीमा राख्न आवश्यक छ। बच्चाको गन्धको ज्ञान वयस्कको भन्दा राम्रो हुन्छ। केही मिनेटपछि बच्चाले आफैँ दूध पिउन थाल्छ। तर सुरुमा यो कनेक्सन हुन नसकेपछि आमाले आफ्नो नवजात शिशुलाई फर्मुला मिल्क खुवाउन थाल्छिन् । यो बच्चाको लागि जंक फूड जस्तै हो। आमाको दुधमा पाइने पौष्टिक तत्त्व फार्मुला मिल्कमा हुँदैन । जसका कारण भविष्यमा बच्चा मुटु रोग वा मधुमेहको सिकार हुन सक्छ ।
परिवारसँग खाना खानुहोस्
जब बच्चाले आफ्नो आँखा खोल्छ, उसले आफ्नो वरपरका चीजहरूमा ध्यान दिन थाल्छ र तिनीहरूबाट धेरै कुराहरू सिक्न थाल्छ। खाना खाँदा सम्पूर्ण परिवार एकै ठाउँमा बस्नु पर्छ । धेरै अध्ययनहरूले पत्ता लगाएका छन् कि सँगै खाने परिवारमा पूर्ण पोषक तत्त्वहरू पाउँछन् । उनीहरूको तौल नियन्त्रणमा रहन्छ र उनीहरूलाई मानसिक स्वास्थ्य समस्या हुँदैन। यस प्रयासले बच्चाको सञ्चार कौशल पनि सुधार हुन्छ।
मोबाइलले भोक लाग्ने हर्मोनमा बाधा पुर्याउँछ
आमाबुवाले मोबाइल हेरेर खाना खाएमा बच्चाले पनि त्यही सिक्ने गर्छ । धेरै पटक आमाबाबुले बच्चालाई डिस्टर्ब नगरी खाना खानुपर्छ भन्ने सोच्छन् र यस्तो अवस्थामा उसको अगाडि मोबाइलमा कार्टुन लगाइदिन्छन्, जसका कारण बच्चाको ध्यान खानाको सट्टा मोबाइलमा हुन्छ। यो बानी एकदमै गलत हो।
मोबाइल र टिभीले भोक लाग्ने हर्मोनलाई बाधा पुर्याउँछ । वास्तवमा हाम्रो पेटमा ग्रेलिन नामक हर्मोन उत्पादन हुन्छ जसले मस्तिष्कमा भोक लाग्ने संकेत पठाउँछ। जब पेट भरिन्छ, लेप्टिन हर्मोन उत्पादन हुन्छ। यस्तो अवस्थामा यदि बच्चाले मोबाइल हेरिरहेको छ भने मस्तिष्कमा सिग्नल ढिलो पुग्छ र बच्चाले धेरै वा कम खान्छ।
बच्चालाई खानेकुराको बारेमा जानकारी दिनुहोस्
माइन्डफुल इटिङ भनेको सोचे सम्झेर खानु । उदाहरणका लागि, यदि कसैलाई प्याक गरिएको फलफूलको रस वा लेमोनेडको विकल्प दिइएको छ भने उसले लेमोनेड रोज्नुपर्छ। आमाबाबुले बच्चाहरूलाई सानैदेखि सावधानीपूर्वक खानेकुराको पाठ सिकाउनुपर्छ। के खाने राम्रो र के नराम्रो भन्ने कुरा बताउनुपर्छ । हार्वर्ड स्कुल अफ मेडिसिनका अनुसार माइन्डफुल इटिङबाट व्यक्तिले शारीरिक र भावनात्मक रूपमा खानाको स्वाद लिन्छन् । यसले उसको भावनालाई नियन्त्रणमा राख्छ र उसले अत्याधिक खाने वा काम खाँदैनन् ।
कार्यालय वा स्कुलमा जस्तै खानाको समय तोक्नुहोस्
घरमा पनि खाने समय निश्चित गर्नुहोस् । जब बिहानको खाजा, दिउँसो र बेलुकाको खानाको लागि निश्चित समय हुन्छ, बच्चाले आफ्नो भोक बुझ्नेछ र बिचमा चिप्स वा अन्य खाजा खान माग गर्दैनन् । खानाको समय निश्चित भयो भने त्यो दिनचर्या बन्छ ।
मिठाईहरू नदिनुहोस्
अक्सर, आमाबाबुले उनीहरूको बाल्यकालमा आफ्ना बच्चाहरूलाई चकलेट, ललिपप वा क्यान्डीहरू खुवाउन थाल्छन्। बच्चाहरू को लागि मिठाई राम्रो हुँदैन । यसले दाँत सड्ने मात्र होइन, बच्चा पनि बाल्यकालमै मोटोपनाको सिकार हुने गर्छ ।
३ वर्षको उमेरसम्म बच्चालाई मिठाई नदिनुहोस्। मिठाई खाँदा बच्चाको रगतमा चिनीको मात्रा बढ्छ र यसले गर्दा कहिलेकाहीँ बच्चा हाइपरएक्टिभ हुन्छ । मीठो कुरा दिन चाहनुहुन्छ भने गुड दिन सक्नुहुन्छ । आफ्नो बच्चालाई चिसो पेय पदार्थ वा जुसको सट्टा पानी र दूध पिउने बानी बसाल्नुहोस्।
बच्चाले राम्रो अङ्क पाएमा बाहिर खाने वाचा नगर्नुहोस्
धेरै जसो आमाबाबुले राम्रो अङ्क वा गलत व्यवहार नगर्ने बदलामा बच्चालाई चकलेट वा जंक फूड खुवाउने वाचा गर्छन्। यदि बच्चाहरूलाई यो बानी पर्यो भने उनीहरूले हरेक पटक कुनै पनि सम्झौता बिना कुनै पनि काम गर्दैनन् । त्यसैले यस्तो अस्वस्थ खानाको वाचा गर्नुको सट्टा अरू कुनै वाचा गर्नु राम्रो हो । यसबाहेक, बच्चालाई सधैँ सीमित खाना विकल्पहरू दिनुहोस्। यस्ता सीमित स्वस्थ विकल्पहरूसँग, बच्चाले राम्रो खाने बानीहरू विकास गर्न थाल्छ ।
