काठमाडौं, ३२ असार । सबैजना एनरिक माकाया मार्केजसँग तस्बिर खिचाउन चाहन्छन् जस्तो देखिन्छ।
अर्जेन्टिनाका प्रशिक्षक लियोनेल स्कालोनी पनि पक्कै त्यस्तै चाहन्छन् । जोर्डनविरुद्धको विश्वकप समूह चरणको खेलअघि आयोजित पत्रकार सम्मेलनपछि उनी ती प्रसारणकर्मीसँग तस्बिर खिचाउन रोकिएका थिए।
‘माकाया’ का रूपमा परिचित उनको कथा निकै रोचक छ। करिब सात दशक लामो आफ्नो करियरमा, ९१ वर्षीय माकायाले लगातार १८ वटा विश्वकपको रिपोर्टिङ गर्ने अभूतपूर्व कीर्तिमान बनाएका छन्।
उनले रिपोर्टिङ गरेको पहिलो विश्वकप सन् १९५८ को थियो, जसमा पेले नामका १७ वर्षीय प्रतिभाशाली खेलाडीको उदय भएको थियो। त्यस प्रतियोगिताका लागि स्वीडेन पठाइँदा माकाया २४ वर्षका थिए।
उनको सुरुवाती जिम्मेवारीहरूमध्ये एउटा पेलेको टोली ब्राजिल र अस्ट्रियाबीचको खेल हेर्नु थियो तर उनको पहिलो सम्झना भने ‘स्वीडेनको विपत्ति’ भनेर चिनिने घटनासँग जोडिएको छ, जसमा अर्जेन्टिना चेकोस्लोभाकियासँग ६–१ को फराकिलो अन्तरले पराजित भएको थियो।
‘अर्जेन्टिनी राष्ट्रिय फुटबल टोलीका लागि त्यो एउटा ठूलो र लज्जास्पद हार थियो, जुन मेरो स्मृतिमा अझै पनि ताजै छ,’ उनी भन्छन्, ‘हामीलाई चेकोस्लोभाकियाबारे लगभग केही पनि थाहा थिएन। हामीसँग कुनै जानकारी वा तथ्याङ्क थिएन र उनीहरूले हामीलाई आश्चर्यचकित पारिदिए।’
लगभग सात दशक बितिसक्दा पनि मकायाले फुटबललाई मान्यताभन्दा बाहिरको रूपान्तरण देखेका छन्। उनले पेले, डिएगो म्याराडोना, लियोनेल मेस्सी र अनगिन्ती महान खेलाडीहरूको बारेमा रिपोर्ट गरेका छन्।
टेलिभिजन डिजिटल भएको छ, तथ्याङ्कहरू तात्कालिक भएका छन् र विश्वकपहरू विश्वव्यापी चश्मामा विस्तार भएका छन्। तैपनि एउटा कुरा अपरिवर्तित रहेको छ, मकायाले निर्णय गर्न हतार गर्न अस्वीकार गर्छन्।
स्कालोनीलाई २०१८ मा अप्रत्याशित रूपमा अर्जेन्टिनाको प्रबन्धक नियुक्त गर्दा त्यो दर्शनले उनको दृष्टिकोणलाई आकार दियो। ‘मसँग धेरै आशा थिएन, डी स्पोर्टस रेडियोका टिप्पणीकार मकाया भन्छन्, ‘म उसलाई चिन्दिनथें।’
स्कालोनीले त्यसबेलादेखि अर्जेन्टिनालाई कोपा अमेरिका, फाइनलिसिमा र विश्वकपको गौरवमा नेतृत्व गरेका छन्, जसले धेरैले फुटबलको सबैभन्दा ठूलो जुवा मध्ये एकको रूपमा देखेको कुरालाई यसको सबैभन्दा ठूलो सफलताको कथामा परिणत गरेका छन्।
मकाया भन्छन् कि ती प्रकट भएको हेर्दा उनले आफ्नो करियरभरि विश्वास गरेको कुरालाई बलियो बनायो। ‘तपाईंले निर्णय गरिरहेको व्यक्तिको बारेमा धेरै गहिरो, पूर्ण बुझाइ बिना निर्णय गर्न सक्नुहुन्न,’ उनी भन्छन्।
अर्जेन्टिना फेरि एकपटक विश्वकपको सेमिफाइनलमा पुगेको छ र आज राती नेपाली समय अनुसार १२ः४५ बजे आफ्ना पुराना प्रतिद्वन्द्वी इङ्ल्यान्डको सामना गर्ने तयारीमा छ । मकायाको विश्वास छ कि अर्जेन्टिनासँग सन् २०२२ को सफलता दोहोर्याउने पूर्ण सम्भावना छ।
‘पक्कै पनि उनीहरू सक्छन्,’ उनी भन्छन्, ‘यदि हामी सम्भावना वा भविष्यको कुरा गर्दैछौं भने मलाई लाग्छ अर्जेन्टिना जित्न सक्षम छ।’ अनि जब उनलाई अर्जेन्टिनाका आफ्नो मनपर्ने खेलाडीको नाम लिन भनिन्छ, तब कुनै आश्चर्य हुँदैन, भन्छन, ‘स्पष्ट रूपमा उनी मेस्सी हुन् ।’
तर जब अपरिहार्य प्रश्न आउँछ, सर्वकालीन महान् खेलाडी को हुन् त ? तब त्यो निश्चितता हराउँछ।
‘त्यो प्रश्नले मुस्कान ल्याउँछ,’ उनी भन्छन्, ‘इतिहासभरिका खेलाडीहरूलाई मापन गर्ने कुनै तरिका छैन।’
‘किनभने समय परिवर्तन भएको छ, प्रतिद्वन्द्वीहरू परिवर्तन भएका छन्। हरेक खेलाडी अद्वितीय हुन्छन्। मलाई व्यक्तिगत रूपमा को मन पर्थ्यो भनी म भन्न सक्छु, तर त्यसको अर्थ त्यो खेलाडी इतिहासकै उत्कृष्ट थियो भन्ने मेरो विश्वास हो भन्ने होइन।’
यो यस्तो जवाफ हो, जसले मकाया किन लामो समयदेखि सम्मानित छन् भन्ने कुरा बुझाउन मद्दत गर्छ। निश्चित वरीयताभन्दा उनी सूक्ष्म पक्षहरूलाई प्राथमिकता दिन्छन्।
मेस्सी र अर्जेन्टिनाका अर्का उत्कृष्ट ‘नम्बर १०’ खेलाडी डिएगो म्याराडोनाबारे चर्चा गर्दा पनि यही कुरा लागू हुन्छ। ‘सीधा तुलना गर्न निकै गाह्रो छ,’ उनी भन्छन्।
‘प्रतिद्वन्द्वीहरू फरक थिए। आवश्यकताहरू फरक थिए। टोलीका साथीहरूबाट प्राप्त सहयोग फरक थियो। प्रत्येकको आफ्नै जीवन र आफ्नै इतिहास थियो।’
र सन् १९७० को पेलेको ब्राजिल तथा सन् १९८६ को म्याराडोनाको अर्जेन्टिनाबीच तुलना गर्न भनिँदा पनि उनी उस्तै जवाफ दिन्छन्।
‘तिनीहरूबीच तुलना गर्ने कुनै उपाय छैन,’ उनी भन्छन्, ‘खेल्ने शैली पूर्णतया फरक छ।’ जितको महिमामा रमाउन सजिलो भए पनि, मकाया भन्छन् कि हारले पनि त्यति नै महत्व राख्छ।
‘धेरै यादगार खेलहरू हुन्छन्,’ उनी भन्छन्, ‘नकारात्मक नतिजा पनि त्यो सम्झनाको अंश हो।’ यद्यपि, अर्जेन्टिनाको लागि विश्वकप जितले स्वाभाविक रूपमा विशेष स्थान ओगटेको छ।
साभारः वीवीसी स्पाेर्टस
‘विश्वकप जित्नु मेरो मनपर्ने सम्झना हो र म्याराडोनाको हकमा, मलाई लाग्छ कि ट्रफीले अन्ततः उनलाई आफ्नो सम्पूर्ण जीवन खोजेको उत्तर दिएको थियो, विश्व च्याम्पियन बन्न,’ उनी भन्छन्।
उनको आफ्नै भविष्यको लागि, विश्वको सबैभन्दा ठूलो खेलकुद कार्यक्रमलाई लगभग ७० वर्ष कभर गरे पछि अन्ततः अवकाश क्षितिजमा छ।
‘म कुनै समयमा अवकाश लिनेछु,’ उनी हाँस्दै भन्छन्, ‘म अब अवकाश लिँदै छु, त्यसैले म फोन राख्छु र अर्को समयको लागि छोड्छु।’
फुटबल इतिहासको दस्तावेजीकरण गर्न जीवनभर बिताएको व्यक्तिको लागि यो उल्लेखनीय करियर बन्द गर्ने उपयुक्त तरिका हुनेछ। आफ्नो स्वभाव अनुसार भए पनि मकाया मार्केजको बिदाई कहिल्यै अन्तिम लाग्दैन।
