काठमाडौं । बिहानको सुरुआत स्वस्थकर तरिकाले गर्न चिकित्सक तथा स्वास्थ्यकर्मीले सन्तुलित खानपान र पर्याप्त पानी पिउन सुझाव दिने गर्छन्। धेरै मानिसले बिहान खाली पेटमा मनतातो पानी, चिया वा कफी सेवन गर्छन्।
यस्तै, भान्सामा सहजै पाइने मेथीको दानालाई पनि परम्परागत रूपमा विभिन्न स्वास्थ्य प्रयोजनका लागि प्रयोग गरिन्छ। रातभर भिजाएर तयार गरिएको मेथीको पानी पिउने चलनसमेत छ।
मेथीमा फाइबर र विभिन्न जैविक यौगिक पाइन्छन्। यसको सेवनले पाचन तथा रक्तमा चिनीको मात्रा व्यवस्थापनमा केही सहयोग पुग्न सक्ने अध्ययनहरूले देखाएका छन्। यद्यपि, यसलाई कुनै रोगको उपचारको विकल्पका रूपमा लिनु हुँदैन।
१. पाचनमा सहयोग
मेथीमा फाइबर पाइने भएकाले यसको सेवनले पाचन प्रक्रियालाई सहयोग गर्न सक्छ। केही मानिसमा कब्जियत तथा अपचजस्ता सामान्य समस्या कम गर्न पनि यसले मद्दत गर्न सक्छ।
२. तौल व्यवस्थापनमा सहयोग
मेथीमा रहेको फाइबरले केही समयसम्म पेट भरिएको महसुस गराउन सक्छ। यसले खानाको मात्रा नियन्त्रण गर्न सहयोग पुग्न सक्ने भएकाले सन्तुलित आहार र नियमित व्यायामसँगै तौल व्यवस्थापनमा उपयोगी हुन सक्छ।
३. रक्तमा चिनीको मात्रा व्यवस्थापन
मेथीका दानामा पाइने केही यौगिकले रक्तमा चिनीको मात्रा र इन्सुलिनसम्बन्धी प्रक्रियामा प्रभाव पार्न सक्ने अध्ययनहरू छन्। तर मधुमेह भएका व्यक्तिले औषधिको सट्टा मेथीको पानी प्रयोग गर्नु हुँदैन। नियमित औषधि सेवन गरिरहेका व्यक्तिले चिकित्सकको सल्लाह लिनु उचित हुन्छ।
४. एन्टिअक्सिडेन्ट गुण
मेथीमा विभिन्न एन्टिअक्सिडेन्ट यौगिक पाइन्छन्। यस्ता यौगिकले शरीरमा हुने अक्सिडेटिभ तनाव कम गर्न भूमिका खेल्न सक्छन्। तर मेथीको पानीले छाला वा कपालसम्बन्धी समस्या निश्चित रूपमा निको पार्छ भन्ने पर्याप्त प्रमाण छैन।
५. सूजन तथा दुखाइमा सम्भावित सहयोग
मेथीमा केही सूजन कम गर्ने गुण भएका यौगिक पाइन्छन्। त्यसैले यसको सेवनले शरीरमा हुने सामान्य सूजन तथा असहजतामा केही सहयोग गर्न सक्ने सम्भावना छ। तर जोर्नीको गम्भीर दुखाइ वा अन्य रोगको उपचारका लागि चिकित्सकीय जाँच आवश्यक हुन्छ।
कसरी बनाउने मेथीको पानी?
सुत्नुअघि एक गिलास पानीमा करिब एक चम्चा मेथीको दाना भिजाउन सकिन्छ। बिहान पानी छानेर पिउन सकिन्छ। भिजेको मेथीको दाना खान पनि सकिन्छ।
ध्यान दिनुपर्ने कुरा
मेथी सबैका लागि उपयुक्त हुन्छ भन्ने छैन। धेरै मात्रामा सेवन गर्दा पेट फुल्ने, ग्यास वा पखाला हुन सक्छ। विशेषगरी मधुमेहको औषधि सेवन गर्ने, गर्भवती वा अन्य नियमित औषधि प्रयोग गर्ने व्यक्तिले नियमित रूपमा मेथी सेवन गर्नुअघि चिकित्सकको सल्लाह लिनु राम्रो हुन्छ।
मेथीको पानीलाई स्वस्थ आहारको एउटा हिस्सा मान्न सकिन्छ, तर यसलाई ‘चमत्कारी औषधि’ वा तौल घटाउने निश्चित उपायका रूपमा बुझ्नु उचित हुँदैन।
