काठमाडौँ । पानी शरीरका लागि अत्यावश्यक हुन्छ। शरीरको तापक्रम सन्तुलित राख्न, पोषक तत्त्व शरीरका विभिन्न भागमा पुर्याउन र विकार बाहिर निकाल्न पानीले महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ।
शरीरमा आवश्यक मात्रामा तरल पदार्थ नपुग्दा डिहाइड्रेसन अर्थात् पानीको कमी हुन्छ। गर्मी, अत्यधिक पसिना, व्यायाम, ज्वरो, बान्ता वा पखालाका बेला यसको जोखिम अझ बढ्छ।
सामान्यतया तिर्खा लाग्नु शरीरलाई पानी आवश्यक परेको संकेत हो। तर पर्याप्त पानी पिउँदा पनि लगातार धेरै तिर्खा लागिरहेमा अन्य स्वास्थ्य समस्याको संकेत हुन सक्ने भएकाले स्वास्थ्य परीक्षण गराउनु आवश्यक हुन्छ।
डिहाइड्रेसनका प्रमुख संकेतहरू :
पिसाब गाढा हुनु :पानीको कमी हुँदा पिसाब सामान्यभन्दा गाढा पहेँलो र गन्ध बढी हुन सक्छ। पिसाबको मात्रा पनि घट्न सक्छ।
मुख र ओठ सुक्नु : मुख, जिब्रो र ओठमा सुक्खापन महसुस हुनु पानीको कमीको संकेत हुन सक्छ।
टाउको दुख्नु वा चक्कर लाग्नु : डिहाइड्रेसन हुँदा टाउको दुख्ने, कमजोरी र चक्कर लाग्ने समस्या देखिन सक्छ।
*बिना धेरै काम थकान हुनु : पर्याप्त पानी नपुग्दा शरीरको सामान्य काम प्रभावित भएर थकान वा कमजोरी महसुस हुन सक्छ।
कब्जियत हुनु : पानीको कमीले केही मानिसमा कब्जियतको समस्या हुन सक्छ। यद्यपि कब्जियतका अन्य कारण पनि हुन सक्छन्।
गर्मी मौसम, धेरै पसिना आउने अवस्था र लामो समय व्यायाम गर्दा शरीरबाट बढी तरल पदार्थ बाहिरिने भएकाले पानीको सन्तुलनमा विशेष ध्यान दिनुपर्छ। ज्वरो, बान्ता वा पखाला हुँदा पनि शरीरमा पानीको कमी हुन सक्छ।
तर सबै व्यक्तिलाई आवश्यक पर्ने पानीको मात्रा एउटै हुँदैन। उमेर, शारीरिक गतिविधि, मौसम, गर्भावस्था तथा स्तनपानजस्ता अवस्थाअनुसार शरीरको तरल पदार्थको आवश्यकता फरक हुन सक्छ।
