मानिसहरूलाई परिवार नियोजनका खाने चक्कीहरू दिन थालिएको १०० वर्ष पनि पुगेको छैन। सन् १९६० मे ९ का दिन अमेरिकाको फूड एन्ड ड्रग एडमिनिस्ट्रेशनले परिवार नियोजनको खाने चक्की प्रयोग गर्न अनुमति दिएको थियो।
त्यस्तो अनुमति दिइएको ६४ वर्षमा परिवार नियोजनको खाने चक्की विभिन्न प्रकारका स्त्रीरोग तथा नियन्त्रित बच्चा जन्माउने काममा एक प्रमुख उपायका रूपमा विकास भएको छ।
खाने चक्की अमेरिकामा बच्चा जन्माउँदा जन्मान्तर राख्ने उपायका रूपमा विकसित गरिएको थियो।
त्यस्तो चक्कीको प्रभावकारिता बर्मिङ्घम र स्लाउका सयौँ विवाहित महिला स्वयंसेवीहरूमा परीक्षण गरिएको थियो।
अक्टोबर १९६१ मा ब्रिटिश फ्यामिली प्लानिङ असोसियशनले त्यस्ता चक्कीलाई परिवार नियोजनका साधनका रूपमा सूचिकृत गर्यो।
जन्म नियन्त्रण गर्ने चक्की के हुन् र तिनले कसरी काम गर्छन्?
परिवार नियोजनका चक्कीहरू महिलाका लागि मात्र बनाइएका छन्। पुरुषका लागि यस्ता चक्कीहरू अहिलेसम्म बजारमा उपलब्ध छैनन्।
यस्ता चक्की एक प्रकारका औषधी हुन् जसमा होर्मोन हुन्छन् र तिनले महिलाका गर्भाशयबाट अण्डा प्रवाह हुन नदिएर महिलालाई गर्भवती हुनबाट रोक्छन्।
धेरैजसो खाने परिवार नियोजनका चक्कीमा एस्ट्रोजेन र प्रोजेस्टोरन भन्ने होर्मोन हुन्छन्।
यसको प्रमुख कार्य भनेकै अण्डा बन्न नदिने वा अण्डा प्रवाह हुन नदिने र एस्ट्रोजेनले महिनावारी हुँदा हुने रक्तस्राव नियन्त्रण गर्नु हो।
डाक्टरहरूका अनुसार जन्म नियन्त्रण गर्ने यस्ता चक्की नियमित रूपमा खाँदा गर्भवती हुनबाट रोक्ने प्रभावकारिता ९९ प्रतिशत छ।
सबभन्दा लोकप्रिय जन्म नियन्त्रण गर्ने उपाय चाहिँ खाने चक्की हो। बजारमा धेरै प्रकारका यस्ता चक्की उपलब्ध छन्। जस्तो कि मिश्रित खाने चक्की, प्रोजेस्टेरोन मात्रैको चक्की र इमर्जेन्सी चक्की।
धेरैजसो पाइने चक्कीमा एस्ट्रोजेन र प्रोजेस्टेरोनको मिश्रण हुन्छन्।
पहिलो पुस्ताका चक्कीमा होर्मोनको मात्रा नयाँ पुस्ताका चक्कीमा असाध्यै कम गराइएका विज्ञहरू बताउँछन्।
केही अपवाद बाहेक यस्ता चक्कीको साइड इफेक्ट असाध्यै थोरै छन्।
मिश्रित चक्की धेरैजसो २८ वटाको एउटा पत्तामा आउँछन्। त्यसमध्ये २१ वटा सक्रिय चक्की हुन्छन् भने ७ वटा निष्क्रिय आइरन चक्की हुन्छन्।
साधारणत: त्यस्ता चक्की महिनावारी सुरु भएको पहिलो दिनदेखि खान सुरु गर्नुपर्छ र नियमित रूपमा २१ दिनसम्म खाइरहनुपर्छ।
किन एक चिकित्सकलाई हजारौँ महिलाको बन्ध्याकरण गरेको गलत आरोप लाग्यो?
‘मैले दश हजार प्रसूति गराएँ, एक जना शिशुको पनि मृत्यु भएन’
यदि तपाईँले पहिलो दिनमा खान बिर्सनु भयो भने पाँचौँ दिनसम्म जुन दिन खान सुरु गरे पनि हुन्छ।
यदि खान बिर्से भोलिपल्ट सम्झेका बेला खाए हुने डाक्टरहरू भन्छन्।
मिथिला ढाकामा एक कम्पनीमा काम गर्ने महिला हुन् जसको एक बच्चा छन्। यो नाम परिवर्तन गरिएको छ। उनले बीबीसीलाई भने अनुसार उनले अहिले बच्चा जन्माउन चाहन्नन्। किनभने उनी कामकाजी हुन्। त्यसैले उनले परिवार नियोजनका साधनका निम्ति चक्की प्रयोग गर्छिन्।
तर त्यस्तो चक्की लिन थालेपछि उनले आफ्नो शरीरमा केही परिवर्तन आएको महसुस गर्न थालेको बताउँछिन्।
“मेरो शरीरको वजन बढ्यो मलाई टाउको पनि दुख्न थाल्यो,” उनले भनिन्।
पछि जब उनी डाक्टरकहाँ गइन् डाक्टरले चक्की बन् गरेपछि। त्यसपछि उनको तौल पनि घट्यो।
मिथिला जस्तै धेरै महिलालाई परिवार नियोजनका चक्कीबारे प्रश्न छन्।
कैयौँ महिलाले चक्की खाए पछि तौल बढ्छ भन्ठान्छन्।
गर्भनिरोधक चक्कीले मुड स्विङ गराउने ठानिन्छ ।
तस्बिरको क्याप्शन, गर्भनिरोधक चक्कीले मुड स्विङ गराउने ठानिन्छ
कसैलाई चक्की सेवन गरेका कारण टाउको दुख्ने समस्या कसैको मुड तलमाथि भइरहने समस्या र कैयौँका मनमा चक्की खाँदा महिनावारी गडबड हुन्छ कि भन्ने चिन्ता छ। कतिमा चाहिँ यो चक्की लामो समय खान हुन्छ कि हुँदैन भन्ने पनि चिन्ता छ।
तर यसबारे समाज खुला नभएकाले महिलाहरूले पनि यसबारे खुला छलफल गरेको पाइन्न।
तर के महिलाहरूले सोचेको जस्तो परिवार नियोजनका चक्कीले गराएको भन्ने समस्याका वैज्ञानिक आधार छन् त?
केही प्रश्न र तिनका जबाफ खोजौँ न त।
के चक्कीले तपाईँमा मोटो बनाइदिन्छ
मिथिला जस्तै कैयौँ महिलालाई चक्कीले मोटो बनाइदिन्छ भन्ने लाग्छ तर कुनै पनि अध्ययनले यसलाई प्रमाणित गरेको छैन।
चक्की खाँदा महिलाहरू मोटाउने समस्या हुने भन्ने कुरा सत्य नभएको डाक्टरहरू बताउँछन्।
तर शरीरमा पानीको मात्रा जम्मा हुन जाने र त्यसका कारण तौल बढेको देखिने उनीहरूको भनाइ छ।
त्यसरी साइड इफेक्टका रूपमा सञ्चय हुने पानीको मात्रा केही महिनामा बाहिर निस्कने उनीहरू बताउँछन्।
बङ्गबन्धु शेह मुजिब मेडिकल युनिभर्सिटी हस्पिटलका डाक्टर प्रोफेसर रेजल करिम काजलले भने, “चक्कीका कारण तौल बढ्छ भन्ने कुरा अहिले सही होइन।”
उनका अनुसार चक्कीमा भएको होर्मोनले मान्छेमा भोक जगाउने र शरीरमा पानीको मात्रा बढाउने भएकाले तौल बढ्थ्यो।
तर अहिलेका तेस्रो र चौथो पुस्ताका चक्कीको साइड इफेक्ट छँदै छैन भने पनि हुन्छ।
प्रोफेसर काजोलले भनिन् तिनले रगतमा कोलेस्टेरोल नियन्त्रणमा राख्न सहयोग गर्छन्। त्यसबाहेक खाने चक्कीले महिलाका महिनावारी सम्बन्धी कैयौँ समस्या उपचार गर्न पनि प्रयोग गरिन्छ।-बीबीसी नेपाली
