काठमाडौं, २९ जेठ । म्यारोडनाको ‘द ह्यान्ड अफ गॉड’ ।
सन १९८६ को फिफा विश्वकपमा अर्जेन्टिनाले इङ्गल्याण्ड माथिको क्वार्टरफाइनल खेलमा जितको क्रममा अर्जेन्टिनाका महान फुटबल खेलाडी डिएगो म्याराडोनालाई दिइएको अवैध सुरुवाती गोललाई दिइएको नाम हो।
साे म्याचका कुनै पनि रेफ्रीले म्याराडोनाले बायाँ हातले गोल गरेको देख्न सकेनन् किनभने गोललाई अनुमति दिइएको थियो। क्वार्टरफाइनल खेलमा म्याराेडनाकाे गोलले अर्जेन्टिनालाई १-० को अग्रता दिलाएको थियाे । र, त्यसकाे ४ मिनेट पछि म्याराडोनाले ‘शताब्दीको गोल’ भनेर चिनिने अर्को दोस्रो गोल गरेका थिए । अर्जेन्टिनाले आफ्नो दोस्रो विश्वकप जित्ने बाटो खोल्नका लागि क्ववाटर फाइनल खेल २–१ ले जितेको थियो । र, अन्ततः उसले फाइनलमा पश्चिम जर्मनीलाई हराउँदै फाइनलकाे उपाधीसमेत हात पार्न सफल भयाे ।
खासमा याे गोलको नाम अर्थात ‘द ह्यान्ड अफ गॉड’ काे नाम म्याराडोनाको प्रारम्भिक प्रतिक्रियाबाट आएको हो, जब उनलाई साे कानुनी रूपमा गोल गरेका हुन कि हाेइन भनेर सोधिएको थियो । उनले जवाफमा भनेका थिए कि ‘म्याराडोनाको टाउकोले थोरै र भगवानको हातले थोरै मिलाएर गरिदिएको गाेल थियो ।’
तर पछि भने म्याराडोनाले स्वीकार गरे कि उनले अवैध रूपमा बल ह्यान्डल गरेका थिए र उनले साे गोललाई १९८२ को फकल्याण्ड युद्धमा संयुक्त अधिराज्य (इंग्याल्याण्ड) बाट अर्जेन्टिनाको “पराजयको प्रतिकात्मक बदला’ को रूपमा परिभाषित गरि दिएका थिए ।
क्वार्टरफाइनल खेलको दोस्रो हाफको ६ मिनेटमा म्याराडोनाले आफ्नो बायाँ खुट्टाले बक्सबाट बल निकालेर टोलीका साथी जोर्ज भाल्डानोलाई पास दिए। भाल्डानोले धेरै अंग्रेजी डिफेन्डरहरूलाई छकाएर आक्रमण गर्न खोजे तर बललाई उनीहरूले रोकि राखिदियो, अगाडि- पछाडि फ्याँकियो र अंग्रेजी मिडफिल्डर स्टीव हजले इङ्गल्याण्डको गोलतिर फालिदिए । खेलाडीहरूको स्थितिको कारण म्याराडोना अफसाइडमा समातिने थिए तर बल विपक्षीबाट आउँदा कुनै अफसाइड अपराध थिएन।
अनि पेनाल्टी बक्स भित्र र बल तल झर्दै म्याराडोनाले गोलकिपर पिटर शिल्टनसँग बलको प्रतिस्पर्धा गरे, जो म्याराडोना भन्दा २० सेन्टिमिटर (८ इन्च) अग्ला थिए। शिल्टनले आफ्नो दाहिने हातले अगाडी बल फाले जबकी म्याराडोनाले आफ्नो बायाँ हात फैलाएर त्यसो गरेका थिए । म्याराडोनाको टाउको नजिक उठाइएको मुट्ठीले पहिले बललाई प्रहार गरे, जसले गर्दा बल शिल्टन माथिबाट लूप भयो र फुटबल जालीमा चुम्न पुग्याे ।
म्याराडोनाले पुष्टिकरणको लागि रेफ्री र लाइन्सम्यानलाई केही बेर हेरेका पनि थिए, जब उनले साे गोल गरेर उत्सव मनाउन थालिसकेका थिए । अन्ततः हातले हानेको बललाई गोलको मान्यता दिए पछि उनले पूर्ण रूपमा बिजयोत्सव उत्सव मनाए किनभने ट्युनिसियाली रेफ्री अली बेन नासेरले सुरुमा गोल दिइसकेका थिए । तर, अंग्रेज खेलाडीहरूको विरोध गरे पछि उनले आफ्नो दोस्रो लाइनम्यानसँग सल्लाह लिन बाध्य त भए तर उनले पनि म्याराेडनाले गोल नै हानेकाे भनिदिए पछि साे गाेलले अन्ततः मान्यता पायाे ।
साे खेल पछि के भयो भन्ने बारेमा म्याराडोनासँग अन्तर्वार्ता लिइएकाे थियो, उनको जवाफले यस घटनालाई थप अमर बनायो । ‘अब म भन्न सक्छु, जुन मैले त्यो क्षणमा केही भन्न सकिरहेको थिइन, जुन मैले त्यस समयमा ईश्वरको हात भनेर परिभाषित मात्रै गरेको थिएँ, खासमा त्यो भगवानको हात थियो, यो डिएगोको हात थियो’ उनले डिएगो म्याराडोना नामक आत्मकथामा उल्लेख गरेका छन् ।
सन २०१९ को आसिफ कपाडियाद्वारा निर्देशित डकुमेन्ट्री फिल्म “डिएगो म्याराडोना’ मा म्याराडोनाले साे घटनालाई साे खेल अघि अर्थात ४ वर्ष अघि फकल्याण्ड युद्धकाे पराजयसँग जोड्दै भनेका छन्, ‘हामी अर्जेन्टिनावासी सेनाले के गरिरहेको छ भन्ने थाहा थिएन, तर उनी (अंग्रेज) हरूले हामीलाई भनिरहेका थिए कि हामी युद्ध जित्दैछौं तर याे खेल पनि इङ्गल्याण्डले २०-० ले जित्छ भनेर निकै प्रचार गरिएको थियो, खासमा हामी अर्जेन्टिनावासीका लागि यो निकै कठिन अवस्था थियो। उनीहरूकाे त्यस्ताे अपमानजनक प्रचारले हामीलाई अर्को युद्धमा उत्रन लागेको जस्तो गरी मैदानमा उत्रेका थियाै किनकी हामी विवश थियाैं, हामी युद्दकाे अवस्थामा झै खेल मैदानमा थियाै ।’
उनी अगाडी भन्छन, ‘मलाई थाहा थियो कि यो मेरो हात थियो तर त्यसरी गाेल गर्ने मेरो कुनै योजना थिएन तर कार्य यति छिटो भयो कि लाइन्स म्यानले मेरो हातले गाेल हानेको नै देखेनन्, त्यसपछि रेफ्रीले मलाई हेरेर भने–गोल !’ यो अङ्ग्रेजहरू विरुद्ध प्रतिकात्मक बदला लिने जस्तो राम्रो अनुभूति थियो।’
उता, २०१७ मा इभान लोपेज मुनिजले लेखेका छन्, ‘अर्जेन्टिनामा सरकार र अर्जेन्टिना फुटबल संघसहित सम्पूर्ण राष्ट्र अझै पनि ‘टेपमा समातिएको सबैभन्दा स्पष्ट ठगी कार्यको प्रशंसा गर्दछ0 किनभने अर्जेन्टिनाहरू मानिस हुन् र मानिसहरू पाखण्डी हुन्छन तर फकल्याण्ड युद्धसहित बेलायतविरुद्ध अर्जेन्टिनाकाे दुश्मनीकाे लामो इतिहासको कारणले पनि सन १९६६ को विश्वकपमा अर्जेन्टिनाका कप्तान एन्टोनियो रैटिनलाई इङ्गल्याण्ड विरुद्ध पठाइएकाे थियाे तर इङ्गल्याण्डका प्रबन्धक अल्फ रामसेले अर्जेन्टिनाका खेलाडीहरूलाई ‘जनावर’ भने त्यसपछि उनीहरूले फुटबल मैदानबाट बदला लिए ।’
सन १८०६ र १८०७ मा ब्यूनस आयर्समा बेलायतको आक्रमण र १८३२ मा फकल्याण्ड टापु, जसलाई अर्जेन्टियनहरू ‘लास माल्भिनास’ भन्दछन, को सार्वभौमिकताको पुन दाबी गरिरहेकाे बेला याे खेल भएकाले पनि उनीहरू एक अर्का प्रति कट्टर दुश्मन थिए । जसकाे कारण पनि इंग्ल्याण्ड र अर्जेन्टिनाकाे साे खेल निकै विश्वब्यापी चासाे थियाे, जसरी अहिले अमेरिका-इरान भिडे भने विश्वब्यापी चासाे रहन्छ, त्याे बेला याे खेल त्यसैगरी विश्वब्यापी चासाे थियाे ।
