वासिङ्टन डिसी । सन २०२६ को पुरुष फुटबल विश्वकपका प्रारम्भिक २४ दिनसम्म प्रतियोगिता अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको राजनीतिक प्रभावबाट टाढा रहेको देखिएको थियो । तर अमेरिकी टोलीका प्रमुख गोलकर्ता फोलारिन बालोगुनमाथिको एक खेलको प्रतिबन्ध अन्तिम समयमा हटाइएपछि विश्वकप खेलमैदानबाट उठेको विवाद अन्तर्राष्ट्रिय राजनीतिक बहसमा परिणत भएको छ । उक्त निर्णयले फिफाको निष्पक्षता, प्रतियोगिताको विश्वसनीयता र खेलमा राजनीतिक हस्तक्षेपको सीमाबारे गम्भीर प्रश्न उठाएको छ ।
ट्रम्पले आइतबार सामाजिक सञ्जाल टुुथ सोसलमा फिफाले ठिक निर्णय गरेर ठुलो अन्याय सच्याएको भन्दै सार्वजनिक रूपमा स्वागत गरे । उनले फिफालाई धन्यवाद दिँदै आफूले न्यायका लागि पहल गरेको सन्देश दिएका थिए । ट्रम्पको यो अभिव्यक्तिले प्रतिबन्ध हटाउने निर्णयमा उनको प्रत्यक्ष प्रभाव परेको हो कि होइन भन्ने विषयमा विश्वभर चर्चा सुरु भएको छ ।
बालोगुनले बोस्निया एन्ड हर्जेगोभिनाविरुद्धको समूह चरणको खेलमा रातो कार्ड पाएपछि उनीमाथि एक खेलको प्रतिबन्ध लागेको थियो । त्यसका कारण उनी बेल्जियमविरुद्धको नकआउट चरणको महत्त्वपूर्ण खेल गुमाउने निश्चित देखिएको थियो । तर खेल सुरु हुनुभन्दा केही समयअघि फिफाले उनको प्रतिबन्ध स्थगित गर्दै उनलाई मैदानमा उत्रिन अनुमति दियो ।
यस निर्णयपछि विश्व फुटबलमा ठुलो तरंग उत्पन्न भएको छ । धेरै विश्लेषकले ट्रम्प र फिफा अध्यक्ष जियानी इन्फान्टिनोबीचको निकट सम्बन्धका कारण यस्तो निर्णय भएको हुन सक्ने आशंका व्यक्त गरेका छन् । ट्रम्पले इन्फान्टिनोसँग टेलिफोनमा कुराकानी गर्दै निर्णय पुनरावलोकन गर्न आग्रह गरेको समाचार सार्वजनिक भएपछि विवाद अझ चर्किएको हो ।
खेलकुदमा राजनीतिक हस्तक्षेप नयाँ विषय होइन । तर कुनै राष्ट्र प्रमुखले विश्वकपका क्रममा कुनै खेलाडीको प्रतिबन्ध हटाउन फिफामाथि दबाब दिएको सार्वजनिक रूपमा देखिएको घटना भने अनौठो मानिएको छ । यही कारण धेरै खेल विज्ञहरूले यसलाई विश्व फुटबलको इतिहासमा खतरनाक नजिरका रूपमा हेरेका छन् ।
बेल्जियम फुटबल महासंघले फिफाको निर्णयप्रति असन्तुष्टि जनाउँदै यसले निष्पक्ष प्रतिस्पर्धाको सिद्धान्त उल्लंघन गरेको आरोप लगाएको छ । बेल्जियम टोलीका प्रशिक्षकले आफ्नो देशको मात्र नभई सम्पूर्ण फुटबलको नैतिकता र विश्वसनीयताको रक्षा गर्नुपर्ने भएकाले आवश्यक कदम चालिने बताएका छन् । विश्वभरका धेरै समर्थकले अब अमेरिकाले बेल्जियमलाई पराजित गरे पनि त्यसलाई पूर्ण रूपमा निष्पक्ष जितका रूपमा स्वीकार नगर्न सक्ने टिप्पणी गरिरहेका छन् । सामाजिक सञ्जाल र खेल विश्लेषणमा पनि अमेरिकाको सम्भावित सफलतामाथि ‘तारांकन’ लाग्ने चर्चा व्यापक रूपमा भइरहेको छ ।
बालोगुनको रातो कार्डबारे भने फुटबल समुदाय विभाजित देखिन्छ । खेलका क्रममा रेफ्रीले सुरुमा उनलाई रातो कार्ड दिएका थिएनन् । तर भिडियो सहायक रेफ्री (भीएआर) मार्फत घटना पुनः अवलोकन गरेपछि उनले गम्भीर फाउल भएको निष्कर्ष निकाल्दै मैदानबाट बाहिर पठाए । सामान्य गतिमा हेर्दा उक्त चुनौती सामान्य देखिए पनि स्लो मोसनमा बालोगुनको जुत्ताले बोस्नियाली डिफेन्डर तारिक मुहारेमोभिचको खुट्टामा गम्भीर असर पुर्याएको देखिएको थियो । त्यसपछि रेफ्रीले रातो कार्ड दिए ।
धेरै समर्थकले भने बालोगुनको कुनै खराब नियत नभएको र भीएआरले स्लो मोसन प्रयोग गर्दा सामान्य चुनौती पनि बढी खतरनाक देखिएकाले उनी अन्यायमा परेको तर्क गरेका छन् । आधुनिक प्रविधि आउनुअघि यस्ता धेरै चुनौती कारबाहीबिना टुंगिने गरेका उदाहरण उनीहरूले दिएका छन् । यद्यपि अर्का पक्षका विश्लेषकहरूले फिफाको नियमअनुसार यस्तो चुनौतीलाई गम्भीर फाउल मानिने भएकाले रातो कार्ड स्वाभाविक भनेका छन् । युरोपका शीर्ष लिगहरूमा यस्ता चुनौतीका कारण नियमित रूपमा खेलाडीहरू निष्कासन हुने उदाहरण पनि उनीहरूले प्रस्तुत गरेका छन् ।
यसैबीच धेरै समर्थकले अर्जेन्टिनाका कप्तान लियोनल मेसीले प्रतियोगिताको सुरुआती खेलमा गरेको मिल्दोजुल्दो चुनौतीमा रातो कार्ड नपाउँदा बालोगुनलाई भने कडा कारबाही गरिएको भन्दै दोहोरो मापदण्ड अपनाइएको आरोप पनि लगाएका छन् । सुरुमा फिफाले अमेरिकासँग प्रतिबन्धविरुद्ध अपिल गर्ने कुनै आधार नरहेको स्पष्ट पारेको थियो । त्यसपछि बालोगुन बेल्जियमविरुद्ध खेल्न नपाउने निश्चितजस्तै देखिएको थियो । तर आइतबार अचानक फिफाले प्रतिबन्ध स्थगित भएको घोषणा गर्यो । यस निर्णयको विस्तृत कारण सार्वजनिक नगरिएकाले विवाद झन् बढ्यो ।
फिफाको अनुशासन समितिले आफ्नो आचारसंहिताको धारा २७ प्रयोग गरिएको जनाएको छ । उक्त व्यवस्थाअनुसार विशेष परिस्थितिमा अनुशासनात्मक कारबाहीको कार्यान्वयनलाई परीक्षण अवधिसम्मका लागि पूर्ण वा आंशिक रूपमा स्थगित गर्न सकिन्छ । यसको अर्थ बालोगुनको रातो कार्ड भने यथावत् रहनेछ । यदि उनले फेरि अनुशासन उल्लंघन गरे भने पुरानो प्रतिबन्धसमेत पुनः लागू हुनेछ ।
फिफाले यसअघि पनि यही प्रावधान प्रयोग गरेको थियो । विश्वकप छनोट चरणमा रातो कार्ड पाएका पोर्चुगलका कप्तान क्रिस्टियानो रोनाल्डोलाई प्रतियोगिताका प्रारम्भिक खेल खेल्न अनुमति दिँदा पनि फिफामाथि चर्चित खेलाडीलाई विशेष सुविधा दिएको आरोप लागेको थियो । राजनीतिक विश्लेषकहरूका अनुसार ट्रम्प विश्वकपजस्तो विश्वव्यापी मञ्चबाट आफूलाई अलग राख्ने सम्भावना कम नै थियो । उनले यसअघि पनि विश्वकपलाई एकैपटक धेरै सुपर बाउल आयोजना भएसरहको विश्वव्यापी कार्यक्रमको संज्ञा दिएका थिए ।
प्रतियोगिताको प्रारम्भिक चरणमा भने उनी अमेरिकी स्वतन्त्रताको २५०औँ वार्षिकोत्सवका कार्यक्रमहरूमा बढी केन्द्रित थिए । तर अमेरिकाको मुख्य स्ट्राइकरमाथिको प्रतिबन्धले राष्ट्रिय टोलीको सम्भावनामा असर पार्ने देखिएपछि उनी प्रत्यक्ष रूपमा सक्रिय भएका हुन् । ट्रम्प खेलप्रेमी नेताका रूपमा परिचित छन् । उनले यसअघि पनि खेलकुदलाई राजनीतिक सन्देश प्रवाह गर्ने माध्यमका रूपमा प्रयोग गर्दै आएका छन् । यस वर्ष शीतकालीन ओलम्पिकमा अमेरिकी पुरुष आइस हक्की टोलीले क्यानडालाई हराएपछि उनले त्यसलाई आफ्नो नेतृत्वमा अमेरिका फेरि जित्न थालेको प्रमाणका रूपमा व्याख्या गरेका थिए ।
ट्रम्प र इन्फान्टिनोबीचको निकट सम्बन्ध पनि लामो समयदेखि चर्चामा छ । इन्फान्टिनो धेरै अन्तर्राष्ट्रिय कार्यक्रममा ट्रम्पसँगै देखिएका छन् । उनले ट्रम्पको दोस्रो कार्यकालको शपथपछि सामाजिक सञ्जालमा अमेरिका मात्र होइन, सम्पूर्ण विश्वलाई महान बनाउने यात्रामा सँगै काम गर्ने उल्लेख गरेका थिए । इन्फान्टिनो यसअघि कतार विश्वकपका पूर्वाधार निर्माणसँग जोडिएका मानवअधिकार विवाद र सन २०३४ को विश्वकप आयोजकका रूपमा साउदी अरेबियालाई छनोट गरिएको विषयमा पनि आलोचित भएका थिए । त्यसैले बालोगुन प्रकरणले उनको नेतृत्वमाथि थप प्रश्न उठाएको छ ।
विश्लेषकहरूका अनुसार अब यो घटनाले भविष्यका प्रतियोगितामा पनि प्रभाव पार्न सक्छ । एउटा शक्तिशाली देशका राष्ट्र प्रमुखले फिफामाथि दबाब दिएर आफ्ना खेलाडीका लागि निर्णय परिवर्तन गराउन सक्छन भन्ने धारणा बलियो भयो भने अन्य राष्ट्रका नेताहरूले पनि यस्तै प्रयास गर्न सक्ने सम्भावना बढ्नेछ ।
यससँगै अब विश्वकपमा हुने हरेक विवादास्पद रातो कार्ड, प्रतिबन्ध वा अनुशासनात्मक निर्णयमाथि पहिलेभन्दा धेरै शंका र निगरानी हुने निश्चित देखिएको छ । फिफाले बालोगुनको मामिलामा प्रयोग गरेको विशेष अधिकार अन्य देशका खेलाडीका हकमा पनि समान रूपमा लागू हुन्छ कि हुँदैन भन्ने प्रश्न उठ्न थालेको छ । आइतबार विश्वकपमा नर्वेका स्ट्राइकर एर्लिङ हलान्डले दुई गोलको मद्दतमा ब्राजिल प्रतियोगिताबाट बाहिरियो । तर योसमाचारलाई समेत ओझेलमा पार्दै ट्रम्प, बालोगुन र फिफासम्बन्धी विवाद विश्व फुटबलको मुख्य चर्चाको विषय बन्यो ।
अब प्रतियोगिताको बाँकी यात्रामा मैदानभित्रको प्रदर्शनभन्दा बाहिरका राजनीतिक घटनाक्रमले बढी प्रभाव पार्ने हो कि भन्ने चिन्ता बढेको छ । विश्वकपलाई विश्वभरका समर्थकलाई राजनीति बिर्साएर फुटबलको उत्सवमा रमाउने अवसरका रूपमा हेरिने गरिन्छ । तर बालोगुन प्रकरणले त्यो छवि धुमिल बनाएको टिप्पणी खेल विश्लेषकहरूले गरेका छन् ।
