काठमाडौँ । भनिन्छ, माया अन्धो हुन्छ। तर विज्ञान भन्छ, माया अन्धो होइन, बरु यो त शरीरभित्र हुने एउटा जटिल रासायनिक प्रक्रिया हो।
जब हामी कसैको प्रेममा पर्छौँ, तब हाम्रो दिमाग र शरीरमा यस्ता परिवर्तनहरू आउँछन्, जसले हाम्रो व्यवहारलाई रातारात बदलिदिन्छ।
प्रख्यात बायोलोजिकल एन्थ्रोपोलोजिस्ट डा. हेलन फिसर र स्ट्यानफोर्डका न्यूरोलोजिस्टहरूले गरेको अनुसन्धानका आधारमा, प्रेममा परेपछि शरीरमा हुने ५ मुख्य परिवर्तनहरू यस्ता छन्:
१. दिमागमा ‘ह्याप्पी हर्मोन’ को विस्फोट
प्रेममा परेपछि दिमागको रिवार्ड सिस्टम सक्रिय हुन्छ। यसले डोपामाइन नामक हर्मोन उत्सर्जन गर्छ, जसलाई ‘फिल गुड’ हर्मोन पनि भनिन्छ। वैज्ञानिकहरूका अनुसार, प्रेममा डोपामाइनको असर कुनै नशा वा ड्रग्सको जस्तै हुन्छ। यही कारणले गर्दा मानिस आफ्नो पार्टनरसँग बारम्बार भेट्न र समय बिताउन चाहन्छ, किनकि दिमागले त्यो आनन्दलाई पटक-पटक महसुस गर्न खोज्छ।
२. ढुकढुकी बढ्नु र प्राकृतिक पेनकिलरको काम
आफ्नो प्रिय मान्छेलाई देख्नेबित्तिकै मुटुको धड्कन बढ्ने, हात चिसो हुने वा पेटमा कुतकुती महसुस हुने गर्छ। यो सबै एड्रेनालाईन हर्मोनको कमाल हो। रोचक कुरा त के छ भने, प्रेममा परेका बेला शरीरको प्राकृतिक पेनकिलर प्रणाली सक्रिय हुन्छ, जसले गर्दा शारीरिक पीडा वा चोटको महसुस कम हुने अनुसन्धानले देखाएको छ।
३. भोक र निद्रा हराउनुको कारण
‘प्रेममा परेपछि भोक-प्यास हराउँछ’ भन्ने कुरा केवल गीत-कवितामा मात्र सीमित छैन। वैज्ञानिक रूपमा, प्रेमको सुरुवाती चरणमा शरीरमा कोर्टिसोलको मात्रा बढ्छ, जसले हल्का तनाव पैदा गर्छ र निद्रा कम गराउँछ। साथै, सेरोटोनिनको स्तर घट्ने हुनाले मानिसको ध्यान केवल आफ्नो पार्टनरमा मात्र केन्द्रित हुन्छ, जसले गर्दा खाना र निद्रामा रुचि कम हुन्छ।
४. कडल हर्मोन र अटुट विश्वास
जब सम्बन्ध अलि अगाडि बढ्छ र सामीप्यता बढ्छ, तब शरीरमा अक्सिटोसिन नामक हर्मोन उत्सर्जन हुन्छ। यसलाई कडल हर्मोन वा लगावको रसायन पनि भनिन्छ। यसले दुई व्यक्तिबlच गहिरो विश्वास पैदा गर्छ र एक-अर्काप्रति केयरिङ बनाउँछ। लामो समयसम्म टिक्ने सम्बन्धको मुख्य आधार नै यही हर्मोन हो।
५. एउटै व्यक्तिको धुन सवार हुनु
वैज्ञानिकहरूका अनुसार प्रेमको सुरुवाती दौरमा मानिसको दिमागमा सेरोटोनिनको स्तर यति कम हुन्छ, जति ओसीडी (अब्सेसिभ कम्पल्सिभ डिस्अर्डर) भएका बिरामीहरूमा हुन्छ। त्यसैले मानिस चाहँदा चाहँदै पनि आफ्नो पार्टनरको याद दिमागबाट हटाउन सक्दैन। दिमागको याद राख्ने र दोहोर्याउने हिस्सा यति सक्रिय हुन्छ कि २४सै घण्टा एउटै व्यक्तिको याद आइरहन्छ।
प्रेम केवल भावना मात्र होइन, यो प्रकृतिको एउटा सुन्दर सन्तुलन हो। अर्को पटक जब तपाईंलाई आफ्नो व्यवहार अलि फरक लाग्छ, बुझ्नुहोस् कि तपाईंको शरीरले प्रेमको संकेत दिइरहेको छ ।
