काठमाडाैं, १७ असाेज । मनसुन (वर्षायाम) सकिएर मौसम चिसिन थाल्ने र हावापानी सुख्खा हुन थाल्ने सङ्क्रमणकालीन समयमा मानिसको शरीरमा विभिन्न प्रकारका स्वास्थ्य समस्याहरू देखिन सक्छन्। मनसुन सकिएपछिको समय (दसैँ-तिहारको मौसम वा शरद ऋतु) मा विशेष ध्यान दिनुपर्ने मुख्य कुराहरूलाई निम्नानुसार वर्गीकरण गरेर हेर्न सकिन्छ ।
मौसमी सङ्क्रमण र सरुवा रोगबाट बचावट
भाइरल ज्वरो, रुघाखोकी र इन्फ्लुएन्जा: मौसम परिवर्तनका बेला भाइरसहरू बढी सक्रिय हुन्छन्। यो समयमा सामान्य रुघाखोकीदेखि कडा खालको ‘फ्लु’ फैलने सम्भावना हुन्छ। भिडभाडमा जाँदा मास्कको प्रयोग गर्ने, साबुनपानीले बारम्बार हात धुने र प्रशस्त मनतातो पानी पिउने।
डेङ्गु र किटजन्य रोग: वर्षा थामिए पनि गमला, पुराना टायर वा खाडलहरूमा जमेको सफा पानीमा टोक्ने ‘एडिस’ जातिका लामखुट्टे अझै सक्रिय रहन सक्छन्। त्यसैले घरवरिपरी पानी जम्न नदिने, झुल टाँगेर सुत्ने र शरीर पूरै ढाक्ने लुगा लगाउने।
पानीजन्य रोग (टाइफाइड, झाडापखाला, हैजा): मनसुनलगत्तै खानेपानीका स्रोतहरूमा अझै दूषित पानीको मिश्रण हुन सक्ने भएकाले पानी सधैँ उमालेर वा फिल्टर गरेर मात्र पिउने। बाहिरका खुला खानेकुरा खानबाट बच्ने।
श्वासप्रश्वास तथा छालाको हेरचाह
दम र एलर्जी : हावामा सुख्खापन बढ्दै जाँदा धूलोका कण, फूलका परागकण र सुकेका पातका कणहरूले श्वासप्रश्वासमा समस्या ल्याउन सक्छन्, जसका कारण धूलो-धुवाँबाट बच्न मास्क लगाउने। दमका रोगीहरूले चिकित्सकको सल्लाहअनुसार नियमित इनहेलर साथमा राख्ने।
छाला र ओठ सुख्खा हुने: मनसुनको ओस घटेर हावा सुख्खा हुन थालेपछि छाला फुट्ने, सुख्खा हुने र चिलाउने समस्या हुने भएकाले नुहाइसकेपछि वा हातमुख धोएपछि मोइस्चराइजर वा तेलको प्रयोग गर्ने।
खानपान र जीवनशैलीमा सुधार
खानपानमा सन्तुलन: चाडपर्वको समय पनि यही मौसममा पर्ने भएकाले धेरै चिल्लो, पिरो, मासु र मिठाईको प्रयोगले पाचन प्रणाली बिग्रन सक्छ, जसका लागि ताजा फलफूल, हरियो सागपात, र फाइबरयुक्त खानेकुरा बढाउने। अत्यधिक तेल र मसलायुक्त खानेकुरा नियन्त्रण गर्ने।
शरीरमा पानीको मात्रा: गर्मी घट्दै गएपछि तिर्खा कम लाग्छ, जसले गर्दा मानिसहरू कम पानी पिउँछन्। यसले मिर्गौला र पाचन प्रक्रियामा असर पार्छ। त्यसैले दिनमा कम्तीमा २ देखि ३ लिटर मनतातो पानी वा झोलिलो पदार्थ पिउने।
उचित पोशाक: बिहान र राति चिसो तथा दिउँसो घाम चर्को हुने भएकाले शरीरको तापमान सन्तुलनमा राख्न गाह्रो हुन्छ, जसका लागि बिहान-बेलुका पातलो ज्याकेट वा पछ्यौरा ओढ्ने र ‘लेयरिङ’ (एउटामाथि अर्को खुकुलो लुगा) गरेर कपडा लगाउने।
मानसिक स्वास्थ्य र शारीरिक व्यायाम
नियमित व्यायाम: मौसम सुहाउँदो बिहानी हिँडाइ वा योगासनले प्रतिरोधात्मक क्षमता बढाउँछ।
पर्याप्त निद्रा: मौसम परिवर्तनले शरीरमा थकान ल्याउन सक्ने भएकाले दैनिक ७–८ घण्टाको गहिरो निद्रा लिनु आवश्यक हुन्छ।
यदि लगातार ज्वरो आउने, सास फेर्न गाह्रो हुने, सुख्खा खोकी लामो समयसम्म रहने वा झाडापखाला लाग्ने जस्ता लक्षण देखिएमा ढिला नगरी नजिकैको स्वास्थ्य संस्था वा चिकित्सकसँग परामर्श लिनुपर्छ। के तपाईंलाई कुनै खास स्वास्थ्य समस्या (जस्तै दम, एलर्जी वा छालाको समस्या) छ ? सोहीअनुसार थप परामर्श दिन सकिन्छ।
